Adhyaya 15

Verse 1

श्रीनारद उवाच कर्मनिष्ठा द्विजा: केचित्तपोनिष्ठा नृपापरे । स्वाध्यायेऽन्ये प्रवचने केचन ज्ञानयोगयो: ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Nārada: O hari, may mga brāhmaṇa na nakatuon sa karma, may iba sa pag-aayuno at penitensiya; may nag-aaral ng Veda, may nangangaral; at iilan lamang ang naglilinang ng kaalaman at iba’t ibang yoga, lalo na ang bhakti-yoga.

Verse 2

ज्ञाननिष्ठाय देयानि कव्यान्यानन्त्यमिच्छता । दैवे च तदभावे स्यादितरेभ्यो यथार्हत: ॥ २ ॥

Ang nagnanais ng paglaya para sa sarili o sa mga ninuno ay dapat magbigay ng handog sa śrāddha sa brāhmaṇa na matatag sa jñāna; kung wala, maaaring magbigay sa brāhmaṇa na nakatuon sa karma ayon sa nararapat.

Verse 3

द्वौ दैवे पितृकार्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा । भोजयेत्सुसमृद्धोऽपि श्राद्धे कुर्यान्न विस्तरम् ॥ ३ ॥

Sa handog para sa mga deva, mag-anyaya lamang ng dalawang brāhmaṇa; sa handog para sa mga ninuno, tatlo; o sa alinman, sapat na ang isa. Kahit napakayaman, huwag palawakin ang śrāddha sa pag-imbita ng marami o sa magastos na paghahanda.

Verse 4

देशकालोचितश्रद्धाद्रव्यपात्रार्हणानि च । सम्यग्भवन्ति नैतानि विस्तरात्स्वजनार्पणात् ॥ ४ ॥

Sa seremonyang śrāddha, kapag nag-ayos ang isang tao na magpakain ng maraming brāhmaṇa o mga kamag-anak, nagkakaroon ng pagkukulang sa lugar at oras, sa pananampalataya, sa mga sangkap, sa karapat-dapat na tatanggap, at sa paraan ng pag-aalay at paggalang.

Verse 5

देशे काले च सम्प्राप्ते मुन्यन्नं हरिदैवतम् । श्रद्धया विधिवत्पात्रे न्यस्तं कामधुगक्षयम् ॥ ५ ॥

Kapag natamo ang angkop na lugar at mapalad na oras, ialay nang may śraddhā at ayon sa ritwal ang pagkaing banal na niluto sa ghee sa Diyos na si Śrī Hari; saka ibigay ang prasāda sa karapat-dapat—isang Vaiṣṇava o brāhmaṇa. Ito ang sanhi ng di-nauubos na kasaganaan.

Verse 6

देवर्षिपितृभूतेभ्य आत्मने स्वजनाय च । अन्नं संविभजन्पश्येत्सर्वं तत्पुरुषात्मकम् ॥ ६ ॥

Habang namamahagi ng pagkaing prasāda sa mga deva, banal na rishi, mga ninuno, lahat ng nilalang, sa sarili, pamilya at mga kamag-anak, dapat makita ang lahat bilang kaugnay ng Kataas-taasang Puruṣa at bilang mga lingkod Niya.

Verse 7

न दद्यादामिषं श्राद्धे न चाद्याद्धर्मतत्त्ववित् । मुन्यन्नै: स्यात्परा प्रीतिर्यथा न पशुहिंसया ॥ ७ ॥

Ang taong ganap na nakaaalam ng dharma ay hindi dapat maghandog ng karne, itlog, o isda sa seremonyang śrāddha, at hindi rin dapat kumain nito. Ang tunay na kaluguran ay nagmumula sa dalisay na pagkain na niluto sa ghee at inialay sa mga banal; hindi nalulugod ang mga ninuno at si Śrī Hari kapag may pagpatay ng hayop sa ngalan ng sakripisyo.

Verse 8

नैताद‍ृश: परो धर्मो नृणां सद्धर्ममिच्छताम् । न्यासो दण्डस्य भूतेषु मनोवाक्कायजस्य य: ॥ ८ ॥

Ang mga nagnanais umunlad sa mas mataas na dharma ay pinapayuhang talikuran ang lahat ng inggit at poot sa anumang nilalang—sa isip, sa salita, at sa gawa. Wala nang dharmang hihigit pa rito.

Verse 9

एके कर्ममयान् यज्ञान् ज्ञानिनो यज्ञवित्तमा: । आत्मसंयमनेऽनीहा जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥ ९ ॥

May ilang pantas na nakauunawa sa yajña, kapag nagising ang kaalamang espirituwal, ay iniiwan ang mga ritwal na handog at iniaalay ang pagpipigil-sa-sarili sa apoy ng kaalamang Brahman, ang ganap na Katotohanan; sila’y walang pagnanasa.

Verse 10

द्रव्ययज्ञैर्यक्ष्यमाणं द‍ृष्ट्वा भूतानि बिभ्यति । एष माकरुणो हन्यादतज्ज्ञो ह्यसुतृप्ध्रुवम् ॥ १० ॥

Kapag nakita ang taong gumagawa ng yajña na may handog na materyal, labis na natatakot ang mga hayop na iaaalay: “Ang walang-awa na ito’y di alam ang layon ng yajña; nasisiyahan sa pagpatay; tiyak na papatayin kami.”

Verse 11

तस्माद्दैवोपपन्नेन मुन्यन्नेनापि धर्मवित् । सन्तुष्टोऽहरह: कुर्यान्नित्यनैमित्तिकी: क्रिया: ॥ ११ ॥

Kaya nga, ang nakaaalam ng dharma ay masiyahan sa anumang pagkaing madaling makuha sa biyaya ng Panginoon—kahit payak na pagkain ng mga muni—at araw-araw na may galak gampanan ang mga gawaing pang-araw-araw at pang-okasyon.

Verse 12

विधर्म: परधर्मश्च आभास उपमा छल: । अधर्मशाखा: पञ्चेमा धर्मज्ञोऽधर्मवत्त्यजेत् ॥ १२ ॥

May limang sangay ng kawalang-dharma: vidharma, para-dharma, ābhāsa, upadharma, at chala-dharma. Ang nakaaalam ng tunay na dharma ay dapat talikuran ang limang ito bilang di-matuwid.

Verse 13

धर्मबाधो विधर्म: स्यात्परधर्मोऽन्यचोदित: । उपधर्मस्तु पाखण्डो दम्भो वा शब्दभिच्छल: ॥ १३ ॥

Ang mga alituntuning humahadlang sa pagsunod sa sariling dharma ay tinatawag na vidharma. Ang mga alituntuning ipinakilala ng iba ay para-dharma. Ang bagong relihiyong nilikha mula sa huwad na pagmamataas at laban sa Veda ay upadharma; at ang paliwanag na dinaraan sa daya ng mga salita ay chala-dharma.

Verse 14

यस्त्विच्छया कृत: पुम्भिराभासो ह्याश्रमात्पृथक् । स्वभावविहितो धर्म: कस्य नेष्ट: प्रशान्तये ॥ १४ ॥

Ang relihiyong gawang-tao na nilikha ayon sa sariling kagustuhan habang sinasadyang pinababayaan ang tungkulin ng sariling āśrama ay tinatawag na ābhāsa, isang mapanlinlang na anino. Ngunit kung isinasagawa ang itinakdang dharma ng varṇa–āśrama ayon sa likas na pagkatao, bakit hindi ito sapat upang maghatid ng kapayapaan?

Verse 15

धर्मार्थमपि नेहेत यात्रार्थं वाधनो धनम् । अनीहानीहमानस्य महाहेरिव वृत्तिदा ॥ १५ ॥

Kahit mahirap ang tao, hindi siya dapat magpumilit pagandahin ang kabuhayan para lamang maitawid ang katawan o para sumikat bilang relihiyoso. Gaya ng malaking piton na nakahiga sa isang lugar at hindi naghahanapbuhay ngunit nakakakuha ng pagkain, ang taong walang pagnanasa ay nakakamtan din ang ikabubuhay nang walang labis na pagpupunyagi.

Verse 16

सन्तुष्टस्य निरीहस्य स्वात्मारामस्य यत्सुखम् । कुतस्तत्कामलोभेन धावतोऽर्थेहया दिश: ॥ १६ ॥

Ang taong kontento, walang pag-aasam, at payapa sa sarili, na iniuugnay ang kanyang mga gawain sa Kataas-taasang Panginoon na nananahan sa puso ng lahat, ay nagtatamasa ng makalangit na ligaya nang hindi nag-aalala sa ikabubuhay. Ngunit saan makakamtan ang gayong ligaya ng materyalistang inuudyukan ng pita at kasakiman, na gumagala sa lahat ng dako upang mag-ipon ng yaman?

Verse 17

सदा सन्तुष्टमनस: सर्वा: शिवमया दिश: । शर्कराकण्टकादिभ्यो यथोपानत्पद: शिवम् ॥ १७ ॥

Para sa taong laging kontento ang isip, ang lahat ng dako ay mapalad. Gaya ng may suot na angkop na sapatos, walang panganib kahit lumakad sa maliliit na bato at tinik; gayon din, ang laging nasisiyahan sa sarili ay walang dalamhati at nakadarama ng ligaya saanman.

Verse 18

सन्तुष्ट: केन वा राजन्न वर्तेतापि वारिणा । औपस्थ्यजैह्व्यकार्पण्याद्गृहपालायते जन: ॥ १८ ॥

Mahal na Hari, ang taong kontento ay maaaring maging masaya kahit tubig lamang ang inumin. Ngunit ang taong alipin ng mga pandama—lalo na ng dila at ari—ay kailangang tumanggap ng kalagayang gaya ng asong-bahay upang masiyahan ang mga pandama.

Verse 19

असन्तुष्टस्य विप्रस्य तेजो विद्या तपो यश: । स्रवन्तीन्द्रियलौल्येन ज्ञानं चैवावकीर्यते ॥ १९ ॥

Ang brāhmaṇa o deboto na hindi nasisiyahan sa sarili, dahil sa kasakiman ng mga pandama, ay nauubos ang lakas espirituwal, kaalaman, pagtitika, dangal at unti-unting nawawala ang karunungan.

Verse 20

कामस्यान्तं हि क्षुत्तृड्भ्यां क्रोधस्यैतत्फलोदयात् । जनो याति न लोभस्य जित्वा भुक्त्वा दिशो भुव: ॥ २० ॥

Ang matinding pagnanasa ng taong ginugulo ng gutom at uhaw ay napapawi kapag kumain; gayundin, ang galit ay humuhupa sa parusa at bunga nito. Ngunit ang kasakiman—kahit masakop ang lahat ng dako at malasap ang lahat—hindi pa rin nasisiyahan.

Verse 21

पण्डिता बहवो राजन्बहुज्ञा: संशयच्छिद: । सदसस्पतयोऽप्येके असन्तोषात्पतन्त्यध: ॥ २१ ॥

O Haring Yudhiṣṭhira, maraming pantas, maraming may malawak na kaalaman at tagaputol ng pag-aalinlangan, maging yaong karapat-dapat maging pangulo ng kapulungan, ay bumabagsak sa mababang buhay na tila impiyerno dahil sa kawalan ng kasiyahan.

Verse 22

असङ्कल्पाज्जयेत्कामं क्रोधं कामविवर्जनात् । अर्थानर्थेक्षया लोभं भयं तत्त्वावमर्शनात् ॥ २२ ॥

Sa matibay na pasiya, talikuran ang pagnanasa sa aliw ng pandama; sa pag-iwan sa inggit, daigin ang galit; sa pagtalakay sa pinsala ng pag-iimpok ng yaman, iwan ang kasakiman; at sa pagninilay sa katotohanan, talikdan ang takot.

Verse 23

आन्वीक्षिक्या शोकमोहौ दम्भं महदुपासया । योगान्तरायान्मौनेन हिंसां कामाद्यनीहया ॥ २३ ॥

Sa pagtalakay ng kaalamang espirituwal, napagwawagi ang dalamhati at pagkalito; sa paglilingkod sa dakilang deboto, nawawala ang pagmamataas; sa pananahimik, naiiwasan ang mga hadlang sa landas ng yoga; at sa pagtigil sa paghahangad ng aliw ng pandama, napagwawagi ang inggit at masamang loob (hiṃsā).

Verse 24

कृपया भूतजं दु:खं दैवं जह्यात्समाधिना । आत्मजं योगवीर्येण निद्रां सत्त्वनिषेवया ॥ २४ ॥

Ang pagdurusang dulot ng ibang nilalang ay daigin sa habag; ang dulot ng tadhana ay daigin sa samādhi at pagninilay; ang dulot ng katawan at isip ay daigin sa lakas ng yoga; at sa sāttvika na pagkain, mapagwawagi ang antok.

Verse 25

रजस्तमश्च सत्त्वेन सत्त्वं चोपशमेन च । एतत्सर्वं गुरौ भक्त्या पुरुषो ह्यञ्जसा जयेत् ॥ २५ ॥

Daigin ang rajas at tamas sa pamamagitan ng paglinang ng sattva; saka sa kapayapaan at pagbitaw, lampasan pati ang sattva at manahan sa śuddha-sattva. Lahat ito’y kusang nagaganap kapag naglilingkod sa gurong espirituwal nang may pananampalataya at bhakti.

Verse 26

यस्य साक्षाद्भ‍गवति ज्ञानदीपप्रदे गुरौ । मर्त्यासद्धी: श्रुतं तस्य सर्वं कुञ्जरशौचवत् ॥ २६ ॥

Ang gurong espirituwal ay dapat ituring na tuwirang Panginoon sapagkat siya ang nagbibigay ng ilaw ng kaalamang transendental. Kaya ang nag-aakalang karaniwang tao lamang ang guru, ang lahat ng pakikinig, pag-aaral ng Veda, at kaalaman niya’y nauuwi sa wala—gaya ng pagligo ng elepante.

Verse 27

एष वै भगवान्साक्षात् प्रधानपुरुषेश्वर: । योगेश्वरैर्विमृग्याङ्‌घ्रिर्लोको यं मन्यते नरम् ॥ २७ ॥

Siya ang mismong Bhagavān, ang Panginoon ng pradhāna at puruṣa. Ang Kanyang mga paang-loto ay hinahanap at sinasamba ng mga yogeśvara gaya ni Vyāsa, ngunit itinuturing pa rin Siya ng mga mangmang na karaniwang tao.

Verse 28

षड्‌‌वर्गसंयमैकान्ता: सर्वा नियमचोदना: । तदन्ता यदि नो योगानावहेयु: श्रमावहा: ॥ २८ ॥

Ang mga ritwal, mga alituntunin, pag-aayuno at pagdurusa, at pagsasanay sa yoga ay para sa pagpigil ng pandama at isip; ngunit kung hindi hahantong sa pagninilay sa Kataas-taasang Panginoon, ang lahat ay pagod na walang bunga.

Verse 29

यथा वार्तादयो ह्यर्था योगस्यार्थं न बिभ्रति । अनर्थाय भवेयु: स्म पूर्तमिष्टं तथासत: ॥ २९ ॥

Kung paanong ang kita sa hanapbuhay at negosyo ay hindi nakatutulong sa pag-unlad sa yoga at sa halip ay nagbubunga ng pagkakagapos sa materya, gayundin ang mga ritwal na Vedic ay hindi nakatutulong sa taong walang bhakti sa Kataas-taasang Panginoon.

Verse 30

यश्चित्तविजये यत्त: स्यान्नि:सङ्गोऽपरिग्रह: । एको विविक्तशरणो भिक्षुर्भैक्ष्यमिताशन: ॥ ३० ॥

Ang nagnanais na daigin ang isip ay dapat lisanin ang samahan ng pamilya at mamuhay sa isang liblib na lugar, malaya sa maruming pakikisama. Upang mapanatili ang katawan, mamalimos lamang ng sapat at kumain nang katamtaman.

Verse 31

देशे शुचौ समे राजन्संस्थाप्यासनमात्मन: । स्थिरं सुखं समं तस्मिन्नासीतर्ज्वङ्ग ओमिति ॥ ३१ ॥

Mahal na Hari, sa isang banal at malinis na lugar na patag, ihanda ang iyong upuan. Umupo nang maginhawa, matatag at pantay ang loob, tuwid ang katawan, at simulan ang pagbigkas ng praṇava na “Om”.

Verse 32

प्राणापानौ सन्निरुन्ध्यात्पूरकुम्भकरेचकै: । यावन्मनस्त्यजेत कामान्स्वनासाग्रनिरीक्षण: ॥ ३२ ॥ यतो यतो नि:सरति मन: कामहतं भ्रमत् । ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच्छनैर्बुध: ॥ ३३ ॥

Habang patuloy na nakatitig sa dulo ng ilong, isinasagawa ng marunong na yogī ang pagsasanay sa paghinga sa pamamagitan ng pūraka, kumbhaka, at recaka—paglanghap, pagpigil, at pagbuga. Sa ganitong paraan, pinipigil niya ang isip mula sa materyal na pagkakabit at iniiwan ang lahat ng pagnanasa. Kapag ang isip na natalo ng pita ay gumala patungo sa kaligayahang pandama, dapat itong agad ibalik ng yogī at dahan-dahang ipirmi sa kaibuturan ng puso.

Verse 33

प्राणापानौ सन्निरुन्ध्यात्पूरकुम्भकरेचकै: । यावन्मनस्त्यजेत कामान्स्वनासाग्रनिरीक्षण: ॥ ३२ ॥ यतो यतो नि:सरति मन: कामहतं भ्रमत् । ततस्तत उपाहृत्य हृदि रुन्ध्याच्छनैर्बुध: ॥ ३३ ॥

Habang patuloy na nakatitig sa dulo ng ilong, isinasagawa ng marunong na yogī ang pagsasanay sa paghinga sa pamamagitan ng pūraka, kumbhaka, at recaka—paglanghap, pagpigil, at pagbuga. Sa ganitong paraan, pinipigil niya ang isip mula sa materyal na pagkakabit at iniiwan ang lahat ng pagnanasa. Kapag ang isip na natalo ng pita ay gumala patungo sa kaligayahang pandama, dapat itong agad ibalik ng yogī at dahan-dahang ipirmi sa kaibuturan ng puso.

Verse 34

एवमभ्यस्यतश्चित्तं कालेनाल्पीयसा यते: । अनिशं तस्य निर्वाणं यात्यनिन्धनवह्निवत् ॥ ३४ ॥

Kapag ang yogi ay regular na nagsasanay sa ganitong paraan, sa maikling panahon ang kanyang puso ay nagiging matatag at malaya sa kaguluhan, tulad ng apoy na walang ningas o usok.

Verse 35

कामादिभिरनाविद्धं प्रशान्ताखिलवृत्ति यत् । चित्तं ब्रह्मसुखस्पृष्टं नैवोत्तिष्ठेत कर्हिचित् ॥ ३५ ॥

Kapag ang kamalayan ng isa ay hindi kontaminado ng materyal na pagnanasa, ito ay nagiging kalmado at mapayapa sa lahat ng aktibidad, sapagkat ang isa ay nasa walang hanggang kaligayahan.

Verse 36

य: प्रव्रज्य गृहात्पूर्वं त्रिवर्गावपनात्पुन: । यदि सेवेत तान्भिक्षु: स वै वान्ताश्यपत्रप: ॥ ३६ ॥

Ang sinumang tumanggap ng sannyasa ngunit bumalik sa materyalistikong gawain ay tinatawag na vantasi, o isa na kumakain ng kanyang sariling suka. Siya ay tunay na walang hiya.

Verse 37

यै: स्वदेह: स्मृतोऽनात्मा मर्त्यो विट्कृमिभस्मवत् । त एनमात्मसात्कृत्वा श्लाघयन्ति ह्यसत्तमा: ॥ ३७ ॥

Ang mga sannyasi na unang isinaalang-alang na ang katawan ay magiging dumi, uod o abo, ngunit muling pinahahalagahan ito bilang sarili, ay ang pinakamalaking hangal.

Verse 38

गृहस्थस्य क्रियात्यागो व्रतत्यागो वटोरपि । तपस्विनो ग्रामसेवा भिक्षोरिन्द्रियलोलता ॥ ३८ ॥ आश्रमापसदा ह्येते खल्वाश्रमविडम्बना: । देवमायाविमूढांस्तानुपेक्षेतानुकम्पया ॥ ३९ ॥

Kasuklam-suklam para sa isang maybahay na iwan ang tungkulin, sa brahmacari na sirain ang panata, sa vanaprastha na manirahan sa nayon, o sa sannyasi na magpakasasa sa pandama. Sila ay lito sa maya.

Verse 39

गृहस्थस्य क्रियात्यागो व्रतत्यागो वटोरपि । तपस्विनो ग्रामसेवा भिक्षोरिन्द्रियलोलता ॥ ३८ ॥ आश्रमापसदा ह्येते खल्वाश्रमविडम्बना: । देवमायाविमूढांस्तानुपेक्षेतानुकम्पया ॥ ३९ ॥

Kasuklam-suklam para sa gṛhastha ang talikuran ang mga tuntunin at tungkulin; para sa brahmacārī na nasa pangangalaga ng guro ang iwan ang mga panata; para sa vānaprastha ang manatili sa nayon at malubog sa gawaing panlipunan; at para sa sannyāsī ang maging alipin ng pagnanasa ng pandama. Sila’y mga pinakamababa sa āśrama at mga nagpapanggap, nalilinlang ng māyā ng Panginoon; dapat alisin sa katungkulan, o sa habag, kung maaari, turuang bumalik sa tunay na dharma ng kanilang āśrama.

Verse 40

आत्मानं चेद्विजानीयात्परं ज्ञानधुताशय: । किमिच्छन्कस्य वा हेतोर्देहं पुष्णाति लम्पट: ॥ ४० ॥

Kung sa pamamagitan ng mataas na kaalaman ay luminis ang loob at nakilala ang ātman at ang Paramātman—ang Bhagavān—para kanino at sa anong dahilan pa pinangangalagaan ng hangal na sakim ang katawan para sa layaw ng pandama?

Verse 41

आहु: शरीरं रथमिन्द्रियाणि हयानभीषून्मन इन्द्रियेशम् । वर्त्मानि मात्रा धिषणां च सूतं सत्त्वं बृहद् बन्धुरमीशसृष्टम् ॥ ४१ ॥

Sinasabi ng mga may kaalaman: ang katawan na nilikha sa utos ng Bhagavān ay parang karwahe; ang mga pandama ay mga kabayo; ang isip, panginoon ng pandama, ay renda; ang mga bagay ng pandama ang mga daan at hantungan; ang talino ang kutsero; at ang kamalayan na lumalaganap sa katawan (sattva) ang sanhi ng pagkagapos sa mundong ito.

Verse 42

अक्षं दशप्राणमधर्मधर्मौ चक्रेऽभिमानं रथिनं च जीवम् । धनुर्हि तस्य प्रणवं पठन्ति शरं तु जीवं परमेव लक्ष्यम् ॥ ४२ ॥

Ang sampung uri ng prāṇa sa katawan ay parang mga rayos ng gulong; ang itaas at ibaba ng gulong ay dharma at adharma; ang jīva na nakakapit sa pagka-ako ng katawan ang may-ari ng karwahe. Ang praṇava “Om” ang busog; ang dalisay na jīva ang palaso; at ang Kataas-taasan ang tunay na puntirya.

Verse 43

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मद: । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सर: ॥ ४३ ॥ रज: प्रमाद: क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादय: । रजस्तम:प्रकृतय: सत्त्वप्रकृतय: क्‍वचित् ॥ ४४ ॥ H

Sa kalagayang nakagapos, ang pagtingin sa buhay ay nadudungisan ng rajas at tamas: pagkakapit, poot, kasakiman, dalamhati, pagkalito, takot, pagkalasing, kayabangan, paghamak, paninira, māyā (panlilinlang), karahasan, inggit, pagnanasa, kapabayaan, gutom at antok—lahat ay mga kaaway. Minsan pati sattva ay nakapagdudungis din ng pagtingin.

Verse 44

रागो द्वेषश्च लोभश्च शोकमोहौ भयं मद: । मानोऽवमानोऽसूया च माया हिंसा च मत्सर: ॥ ४३ ॥ रज: प्रमाद: क्षुन्निद्रा शत्रवस्त्वेवमादय: । रजस्तम:प्रकृतय: सत्त्वप्रकृतय: क्‍वचित् ॥ ४४ ॥ H

Sa kalagayang nakagapos, ang pagtingin sa buhay ay nadudungisan ng rajas at tamas—lumilitaw bilang pagkakapit, poot, kasakiman, dalamhati, pagkalito, takot, pagkabaliw, huwad na dangal, pag-insulto, paghahanap ng mali, panlilinlang, inggit, karahasan, di-pagtitiis, kapabayaan, gutom at tulog. Lahat ng ito ay mga kaaway; kung minsan pati sattva ay nakapagdudumi rin.

Verse 45

यावन्नृकायरथमात्मवशोपकल्पं धत्ते गरिष्ठचरणार्चनया निशातम् । ज्ञानासिमच्युतबलो दधदस्तशत्रु: स्वानन्दतुष्ट उपशान्त इदं विजह्यात् ॥ ४५ ॥

Hangga’t kailangan pang tanggapin ang materyal na katawan na parang karwahe na hindi ganap na nasa ating kapangyarihan, dapat sambahin ang mga paa-loto ng mga nakatataas—ang gurong espirituwal at ang linya ng paramparā. Sa kanilang biyaya, tumatalas ang tabak ng kaalaman; at sa lakas ng habag ni Acyuta, dapat daigin ang mga kaaway na nabanggit. Sa gayon, ang bhakta ay nasisiyahan sa transendental na ligaya, nagiging payapa, iniiwan ang katawan at muling tinatamo ang espirituwal na pagkakakilanlan.

Verse 46

नोचेत्प्रमत्तमसदिन्द्रियवाजिसूता नीत्वोत्पथं विषयदस्युषु निक्षिपन्ति । ते दस्यव: सहयसूतममुं तमोऽन्धे संसारकूप उरुमृत्युभये क्षिपन्ति ॥ ४६ ॥

Kung hindi sasandig kay Acyuta at Baladeva, sa kapabayaan ang mga pandama na parang mga kabayo at ang talino na parang kutsero—kapwa madaling madungisan—ay magdadala sa karwaheng katawan sa maling landas ng pagkalugod sa pandama. Kapag muling naakit ng mga tulisan ng viṣaya—pagkain, pagtulog, at pakikipagtalik—ang mga kabayo at kutsero ay itatapon sa madilim na balon ng saṁsāra, sa matinding panganib at takot ng paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan.

Verse 47

प्रवृत्तं च निवृत्तं च द्विविधं कर्म वैदिकम् । आवर्तते प्रवृत्तेन निवृत्तेनाश्नुतेऽमृतम् ॥ ४७ ॥

Ayon sa Veda, may dalawang uri ng gawain—pravṛtti at nivṛtti. Sa pravṛtti, umiikot ang nilalang sa gulong ng saṁsāra; sa nivṛtti, natatamo ang amṛta—ang walang hanggang buhay na puspos ng ligaya.

Verse 48

¨ हिंस्रं द्रव्यमयं काम्यमग्निहोत्राद्यशान्तिदम् । दर्शश्च पूर्णमासश्च चातुर्मास्यं पशु: सुत: ॥ ४८ ॥ एतदिष्टं प्रवृत्ताख्यं हुतं प्रहुतमेव च । पूर्तं सुरालयारामकूपाजीव्यादिलक्षणम् ॥ ४९ ॥

Ang mga ritwal at handog gaya ng agni-hotra, darśa, pūrṇamāsa, cāturmāsya, paśu-yajña at soma-yajña ay mga kāmya na sakripisyo, mabigat sa materyal at may pagpatay ng hayop; maraming yaman, lalo na ang butil, ang sinusunog at nagdudulot ng pagkabalisa. Gayundin ang pagsamba sa Vaiśvadeva, ang baliharaṇa, ang pagtatayo ng mga templo para sa mga diyos, mga pahingahan at hardin, paghuhukay ng balon para sa tubig, pagtatatag ng pamamahagi ng pagkain, at mga gawaing pampubliko—lahat ng ito’y tanda ng landas na pravṛtti, na minamarkahan ng pagkakapit sa materyal na pagnanasa.

Verse 49

¨ हिंस्रं द्रव्यमयं काम्यमग्निहोत्राद्यशान्तिदम् । दर्शश्च पूर्णमासश्च चातुर्मास्यं पशु: सुत: ॥ ४८ ॥ एतदिष्टं प्रवृत्ताख्यं हुतं प्रहुतमेव च । पूर्तं सुरालयारामकूपाजीव्यादिलक्षणम् ॥ ४९ ॥

Ang mga seremonyang pang-ritwal na gaya ng agni-hotra, darśa, pūrṇamāsa, cāturmāsya, paśu at soma-yajña ay may tanda ng pagpatay ng hayop at pagsunog ng maraming mahalagang bagay, lalo na ng mga butil, upang tuparin ang makamundong pagnanasa at magdulot ng pagkabalisa. Gayundin, ang pagsamba sa Vaiśvadeva, ang ritwal na Baliharaṇa, at ang pagtatayo ng mga templo para sa mga diyos, bahay-pahingahan at hardin, paghuhukay ng balon, pamamahagi ng tubig at pagkain, at mga gawaing pangkalahatang kapakanan—na tinatawag na iṣṭa at pūrta—ay tunay na palatandaan ng pagkakapit sa materyal na pagnanasa.

Verse 50

द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षय: । अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुध: ॥ ५० ॥ अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भव: । एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते ॥ ५१ ॥

Mahal na Haring Yudhiṣṭhira, kapag inihahandog sa yajña ang ghee at mga butil gaya ng sebada at linga, ang kanilang maselang bunga ay nagiging makalangit na usok na nag-aangat sa nagsasagawa nang sunod-sunod sa mga daigdig na gaya ng Dhūma, Rātri, Kṛṣṇapakṣa, Dakṣiṇāyana, hanggang sa buwan. Ngunit pagkatapos ay bumababa silang muli sa lupa at nagiging mga halamang-gamot, baging, gulay at mga butil; kapag kinain, nagiging semilya, na inilalagak sa katawan ng babae, at sa gayon ay nagkakaroon ng paulit-ulit na kapanganakan.

Verse 51

द्रव्यसूक्ष्मविपाकश्च धूमो रात्रिरपक्षय: । अयनं दक्षिणं सोमो दर्श ओषधिवीरुध: ॥ ५० ॥ अन्नं रेत इति क्ष्मेश पितृयानं पुनर्भव: । एकैकश्येनानुपूर्वं भूत्वा भूत्वेह जायते ॥ ५१ ॥

Mahal na Haring Yudhiṣṭhira, kapag inihahandog sa yajña ang ghee at mga butil gaya ng sebada at linga, ang kanilang maselang bunga ay nagiging makalangit na usok na nag-aangat sa nagsasagawa nang sunod-sunod sa mga daigdig na gaya ng Dhūma, Rātri, Kṛṣṇapakṣa, Dakṣiṇāyana, hanggang sa buwan. Ngunit pagkatapos ay bumababa silang muli sa lupa at nagiging mga halamang-gamot, baging, gulay at mga butil; kapag kinain, nagiging semilya, na inilalagak sa katawan ng babae, at sa gayon ay nagkakaroon ng paulit-ulit na kapanganakan.

Verse 52

निषेकादिश्मशानान्तै: संस्कारै: संस्कृतो द्विज: । इन्द्रियेषु क्रियायज्ञान् ज्ञानदीपेषु जुह्वति ॥ ५२ ॥

Ang dvija na brāhmaṇa, na pinadalisay ng mga saṁskāra mula garbhādhāna (niṣeka) hanggang sa huling ritwal sa libingan, ay unti-unting nawawalan ng pagkahumaling sa materyal na gawain at mga handog. Pagkaraan, sa kaalamang parang apoy, inihahandog niya ang “yajña ng pagkilos”—ang mga gawa ng pandama—sa mga indriyang gumagawa na naliliwanagan ng ilawan ng jñāna, upang luminis ang kalooban.

Verse 53

इन्द्रियाणि मनस्यूर्मौ वाचि वैकारिकं मन: । वाचं वर्णसमाम्नाये तमोङ्कारे स्वरे न्यसेत् । ओङ्कारं बिन्दौ नादे तं तं तु प्राणे महत्यमुम् ॥ ५३ ॥

Ihandog ang lahat ng gawain ng mga pandama sa isip na may alon ng pagtanggap at pagtanggi; ihandog ang isip sa pananalita; ihandog ang pananalita sa kabuuan ng mga titik; at ilagom ang kabuuang iyon sa pinaikling tunog na oṁkāra. Pagkaraan, ihandog ang oṁkāra sa bindu, ang bindu sa nāda, ang nāda sa prāṇa; at sa huli, ilagak ang natitirang jīva sa Mahat na Brahman—ito ang paraan ng yajña.

Verse 54

अग्नि: सूर्यो दिवा प्राह्ण: शुक्लो राकोत्तरं स्वराट् । विश्वोऽथ तैजस: प्राज्ञस्तुर्य आत्मा समन्वयात् ॥ ५४ ॥

Sa landas ng pag-akyat, ang jīva ay sunud-sunod na pumapasok sa mga daigdig ng Apoy, Araw, Araw-araw, pagtatapos ng araw, maliwanag na kalahati, kabilugan ng buwan, at Uttarāyaṇa, kasama ang mga namumunong diyos. Sa Brahmaloka siya’y nagtatamasa ng buhay sa loob ng milyun-milyong taon, at sa huli’y nagwawakas ang kanyang materyal na pagkakakilanlan. Pagkaraan, umaabot siya sa maselang pagtatalaga at saka sa sanhiang pagtatalaga, bilang saksi sa lahat ng naunang kalagayan. Sa pagkalusaw ng sanhiang kalagayan, natatamo niya ang dalisay na kalagayan at nakikilala ang sarili sa Paramātmā; sa gayon ang jīva ay nagiging transendental.

Verse 55

देवयानमिदं प्राहुर्भूत्वा भूत्वानुपूर्वश: । आत्मयाज्युपशान्तात्मा ह्यात्मस्थो न निवर्तते ॥ ५५ ॥

Ang unti-unting pag-angat tungo sa pagsasakatuparan ng sarili ay tinatawag na deva-yāna; kahit paulit-ulit na ipanganak, natatamo ang mga yugtong ito nang sunud-sunod. Ang nagsasagawa ng yajña para sa Ātman, payapa ang loob, nakalagay sa sarili at walang anumang materyal na pagnanasa, ay hindi na kailangang bumalik sa landas ng kapanganakan at kamatayan.

Verse 56

य एते पितृदेवानामयने वेदनिर्मिते । शास्त्रेण चक्षुषा वेद जनस्थोऽपि न मुह्यति ॥ ५६ ॥

Kahit nasa materyal na katawan, ang nakaaalam sa dalawang landas na itinatag ng Veda—pitṛ-yāna at deva-yāna—at nagbubukas ng mata sa pamamagitan ng śāstra bilang paningin, ay hindi kailanman nalilito sa mundong ito.

Verse 57

आदावन्ते जनानां सद् बहिरन्त: परावरम् । ज्ञानं ज्ञेयं वचो वाच्यं तमो ज्योतिस्त्वयं स्वयम् ॥ ५७ ॥

O Panginoon! Sa simula at wakas ng lahat ng nilalang, sa labas at loob, sa mataas at mababa—Ikaw mismo ang Sat. Ikaw ang kaalaman at ang nalalaman, ang salita at ang nauunawaan, ang dilim at ang liwanag. Ang tinatamasa at ang tumatamasa ay Ikaw rin; kaya bilang Kataas-taasang Katotohanan, Ikaw ang lahat.

Verse 58

आबाधितोऽपि ह्याभासो यथा वस्तुतया स्मृत: । दुर्घटत्वादैन्द्रियकं तद्वदर्थविकल्पितम् ॥ ५८ ॥

Bagaman maaaring ituring na huwad ang repleksiyon ng araw sa salamin, mayroon pa rin itong faktuwal na pag-iral. Gayundin, napakahirap patunayan sa pamamagitan ng haka-hakang kaalaman na ang mundong nadarama ng mga pandama ay walang anumang realidad.

Verse 59

क्षित्यादीनामिहार्थानां छाया न कतमापि हि । न सङ्घातो विकारोऽपि न पृथङ्‌‌नान्वितो मृषा ॥ ५९ ॥

Sa mundong ito may limang dakilang elemento—lupa, tubig, apoy, hangin, at eter—ngunit ang katawan ay hindi anino ng mga iyon, hindi lamang pagsasama-sama, at hindi rin pagbabago nila. Yamang ang katawan at mga sangkap nito ay hindi tunay na hiwalay ni lubos na naghalo, ang gayong mga paliwanag ay walang tibay.

Verse 60

धातवोऽवयवित्वाच्च तन्मात्रावयवैर्विना । न स्युर्ह्यसत्यवयविन्यसन्नवयवोऽन्तत: ॥ ६० ॥

Dahil ang mga sangkap ay bumubuo sa katawan bilang isang kabuuan, hindi ito iiral kung wala ang tanmātra—ang maseselang bagay ng pandama—bilang mga bahagi. Kaya kung ang katawan ay di-tunay, ang mga bagay ng pandama ay likas ding di-tunay o panandalian.

Verse 61

स्यात्साद‍ृश्यभ्रमस्तावद्विकल्पे सति वस्तुन: । जाग्रत्स्वापौ यथा स्वप्ने तथा विधिनिषेधता ॥ ६१ ॥

Kapag inihiwalay sa isip ang isang bagay at ang mga bahagi nito, ang pagtanggap ng “pagkakahawig” sa pagitan nila ay tinatawag na ilusyon. Gaya sa panaginip na nililikha ang paghihiwalay ng gising at tulog, sa gayong kalagayan ng isip inirerekomenda ng mga kasulatan ang mga tuntunin—mga dapat at mga bawal.

Verse 62

भावाद्वैतं क्रियाद्वैतं द्रव्याद्वैतं तथात्मन: । वर्तयन्स्वानुभूत्येह त्रीन्स्वप्नान्धुनुते मुनि: ॥ ६२ ॥

Matapos pagnilayan ang pagkakaisa ng pag-iral, pagkilos, at mga kasangkapang materyal, at matapos mapagtantong ang ātman ay hiwalay sa lahat ng gawa at tugon, ang muni—ayon sa sariling pagsasakatuparan—ay inaalis ang tatlong kalagayan: gising, panaginip, at mahimbing na tulog.

Verse 63

कार्यकारणवस्त्वैक्यदर्शनं पटतन्तुवत् । अवस्तुत्वाद्विकल्पस्य भावाद्वैतं तदुच्यते ॥ ६३ ॥

Kapag naunawaan na ang bunga at sanhi ay iisa—gaya ng tela at mga sinulid—at na ang dalawahan ay sa huli’y di-tunay, sapagkat ang vikalpa (paghahating-konsepto) ay walang bagay na pinanghahawakan, ang ganitong pagkakaisa ang tinatawag na bhāvādvaita.

Verse 64

यद् ब्रह्मणि परे साक्षात्सर्वकर्मसमर्पणम् । मनोवाक्तनुभि: पार्थ क्रियाद्वैतं तदुच्यते ॥ ६४ ॥

O Yudhiṣṭhira (Pārtha), kapag ang lahat ng gawain sa isip, salita, at katawan ay tuwirang iniaalay sa paglilingkod sa Kataas-taasang Panginoon, Śrī Kṛṣṇa, ito ang pagkakaisa ng pagkilos na tinatawag na kriyādvaita.

Verse 65

आत्मजायासुतादीनामन्येषां सर्वदेहिनाम् । यत्स्वार्थकामयोरैक्यं द्रव्याद्वैतं तदुच्यते ॥ ६५ ॥

Kapag ang sukdulang layunin at kapakinabangan ng sarili, asawa, mga anak, mga kamag-anak, at lahat ng may katawan ay iisa, ito ang dravyādvaita, ang pagkakaisa ng kapakinabangan.

Verse 66

यद् यस्य वानिषिद्धं स्याद्येन यत्र यतो नृप । स तेनेहेत कार्याणि नरो नान्यैरनापदि ॥ ६६ ॥

O Hari, sa karaniwang kalagayan na walang panganib, ang tao ay dapat gumanap ng tungkulin ayon sa kanyang āśrama gamit ang mga bagay, pagsisikap, paraan, at tirahang hindi ipinagbabawal sa kanya, at hindi sa ibang pamamaraan.

Verse 67

एतैरन्यैश्च वेदोक्तैर्वर्तमान: स्वकर्मभि: । गृहेऽप्यस्य गतिं यायाद् राजंस्तद्भ‍क्तिभाङ्‌‌नर: ॥ ६७ ॥

O Hari, sa pagsunod sa mga tagubiling ito at iba pang aral ng Veda habang ginagampanan ang sariling tungkulin, dapat manatiling deboto ni Śrī Kṛṣṇa; kaya kahit nasa tahanan, maaabot niya ang sukdulang hantungan.

Verse 68

यथा हि यूयं नृपदेव दुस्त्यजा- दापद्गणादुत्तरतात्मन: प्रभो: । यत्पादपङ्केरुहसेवया भवा- नहारषीन्निर्जितदिग्गज: क्रतून् ॥ ६८ ॥

O Haring Yudhiṣṭhira, dahil sa paglilingkod sa mala-lotong mga paa ng Kataas-taasang Panginoon, kayong mga Pāṇḍava ay nakatawid sa mga panganib na halos di malampasan na dulot ng maraming hari at mga deva. Sa paglilingkod sa mga paa-lotong ni Śrī Kṛṣṇa, napagtagumpayan mo ang malalaking kaaway na parang mga elepanteng tagapagbantay ng mga dako at natipon ang mga sangkap para sa yajña; sa Kanyang biyaya, nawa’y makalaya ka sa pagkakasangkot sa materya.

Verse 69

अहं पुराभवं कश्चिद्गन्धर्व उपबर्हण: । नाम्नातीते महाकल्पे गन्धर्वाणां सुसम्मत: ॥ ६९ ॥

Noong sinaunang mahā-kalpa, ako ay naging Gandharva na nagngangalang Upabarhaṇa. Lubos akong iginagalang ng ibang Gandharva.

Verse 70

रूपपेशलमाधुर्यसौगन्ध्यप्रियदर्शन: । स्त्रीणां प्रियतमो नित्यं मत्त: स्वपुरलम्पट: ॥ ७० ॥

May kagandahan ang aking mukha at kaaya-ayang anyo; pinalamutian ng mga bulaklak, pabango at pahid ng sandalwood kaya ako’y kaibig-ibig sa paningin. Ako ang laging paborito ng mga babae sa aking lungsod, kaya nalasing ako at nalubog sa pagnanasa.

Verse 71

एकदा देवसत्रे तु गन्धर्वाप्सरसां गणा: । उपहूता विश्वसृग्भिर्हरिगाथोपगायने ॥ ७१ ॥

Minsan, sa kapulungan ng mga deva, nagkaroon ng devasatra—isang pagdiriwang ng saṅkīrtana upang awitin ang kaluwalhatian ni Śrī Hari. Inanyayahan ng mga prajāpati ang mga pangkat ng Gandharva at Apsarā upang makibahagi.

Verse 72

अहं च गायंस्तद्विद्वान् स्त्रीभि: परिवृतो गत: । ज्ञात्वा विश्वसृजस्तन्मे हेलनं शेपुरोजसा । याहि त्वं शूद्रतामाशु नष्टश्री: कृतहेलन: ॥ ७२ ॥

Nang maanyayahan sa pagdiriwang na iyon, sumama rin ako; napalibutan ng mga babae, nagsimula akong umawit ng papuri sa mga deva. Nang malaman ng mga prajāpati na Viśvasṛj ang aking paglapastangan, mariin nila akong isinumpa: “Dahil sa iyong pagkakasala, maging śūdra ka agad at mawala ang iyong kagandahan!”

Verse 73

तावद्दास्यामहं जज्ञे तत्रापि ब्रह्मवादिनाम् । शुश्रूषयानुषङ्गेण प्राप्तोऽहं ब्रह्मपुत्रताम् ॥ ७३ ॥

Dahil sa sumpang iyon, isinilang ako bilang śūdra mula sa sinapupunan ng isang alilang babae. Ngunit kahit doon, sa pakikisama at paglilingkod sa mga Vaiṣṇava na bihasa sa kaalamang Veda, sa buhay na ito ay nagkaroon ako ng pagkakataong maging anak ni Brahmā.

Verse 74

धर्मस्ते गृहमेधीयो वर्णित: पापनाशन: । गृहस्थो येन पदवीमञ्जसा न्यासिनामियात् ॥ ७४ ॥

O Hari, ipinaliwanag ko sa iyo ang dharma ng maybahay na pumupuksa ng kasalanan; sa pamamagitan nito, ang grihastha ay madaling makakamit ang sukdulang bunga na tinatamo ng mga sannyasi.

Verse 75

यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येषां गृहानावसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥ ७५ ॥

Mahal na Yudhiṣṭhira, kayong mga Pāṇḍava ay lubhang mapalad; ang mga muning nagpapadalisay sa mga daigdig ay dumarating sa inyong bahay na parang karaniwang panauhin, at ang lihim na Parabrahman na si Śrī Kṛṣṇa ay nananahan kasama ninyo sa anyong tao na parang kapatid.

Verse 76

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्य कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ७६ ॥

Kay kamangha-mangha: ang Parabrahman na si Śrī Kṛṣṇa, na hinahanap ng mga dakilang rishi para sa kalayaan at ligaya ng nirvāṇa, ay siya ring minamahal ninyo, mabuting kaibigan, pinsan, kaluluwa ng inyong puso, karapat-dapat sambahin na tagapamahala, at inyong gurong espirituwal.

Verse 77

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित: प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ७७ ॥

Ang Panginoong ito, na ang tunay na anyo ay hindi maipaliwanag nang wasto kahit nina Brahmā at Śiva, ay natatanto ng mga deboto sa pamamagitan ng di-natitinag na pagsuko; nawa’y kalugdan tayo ng Tagapangalaga ng mga bhakta, ang Panginoon ng mga Sātvata, na sinasamba sa katahimikan, sa bhakti, at sa pagtigil ng makamundong gawain.

Verse 78

श्रीशुक उवाच इति देवर्षिणा प्रोक्तं निशम्य भरतर्षभ: । पूजयामास सुप्रीत: कृष्णं च प्रेमविह्वल: ॥ ७८ ॥

Sinabi ni Śrī Śukadeva: Nang marinig ni Yudhiṣṭhira, ang pinakamainam sa angkan ng Bharata, ang mga turo ni Devarṣi Nārada, siya’y napuspos ng galak sa puso; at sa pag-uumapaw ng pag-ibig, sinamba niya si Śrī Kṛṣṇa.

Verse 79

कृष्णपार्थावुपामन्‍त्र्य पूजित: प्रययौ मुनि: । श्रुत्वा कृष्णं परं ब्रह्म पार्थ: परमविस्मित: ॥ ७९ ॥

Si Nārada Muni, na sinamba nina Kṛṣṇa at Pārtha, ay nagpaalam at umalis. Nang marinig ni Yudhiṣṭhira na si Kṛṣṇa ang Parabrahman, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, siya’y lubhang namangha.

Verse 80

इति दाक्षायणीनां ते पृथग्वंशा: प्रकीर्तिता: । देवासुरमनुष्याद्या लोका यत्र चराचरा: ॥ ८० ॥ सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता । नम: कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे ॥ ११ ॥

Sa ganitong paraan, inilarawan ang magkakahiwalay na angkan na nagmula sa mga anak na babae ni Dakṣa. Ang lahat ng mga daigdig na tinitirhan ng mga nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw—mga deva, asura, at tao—ay nagmula sa kanila.