Adhyaya 22

Verse 1

राजोवाच यदेतद्भ‍गवत आदित्यस्य मेरुं ध्रुवं च प्रदक्षिणेन परिक्रामतो राशीनामभिमुखं प्रचलितं चाप्रदक्षिणं भगवतोपवर्णितममुष्य वयं कथमनुमिमीमहीति ॥ १ ॥

Nagtanong ang hari: “Mahal na ginoo, pinagtibay mo na ang diyos-araw ay umiikot sa Dhruvaloka na nasa kanan niya ang Bundok Meru at si Dhruva. Ngunit kasabay nito, nakaharap siya sa mga tanda ng zodiak at wari’y nasa kaliwa niya ang Meru at Dhruva. Paano namin makatuwirang tatanggapin na sabay na nasa kanan at kaliwa ang mga iyon?”

Verse 2

स होवाच यथा कुलालचक्रेण भ्रमता सह भ्रमतां तदाश्रयाणां पिपीलिकादीनां गतिरन्यैव प्रदेशान्तरेष्वप्युपलभ्यमानत्वादेवं नक्षत्रराशिभिरुपलक्षितेन कालचक्रेण ध्रुवं मेरुं च प्रदक्षिणेन परिधावता सह परिधावमानानां तदाश्रयाणां सूर्यादीनां ग्रहाणां गतिरन्यैव नक्षत्रान्तरे राश्यन्तरे चोपलभ्यमानत्वात् ॥ २ ॥

Malinaw na sumagot si Śrī Śukadeva Gosvāmī: Kapag umiikot ang gulong ng magpapalayok at ang maliliit na langgam na nasa ibabaw nito ay umiikot din kasama nito, makikitang iba ang galaw nila sa gulong sapagkat minsan ay nakikita sila sa isang bahagi at minsan sa iba. Gayundin, ang mga konstelasyon at mga tanda ng zodiak—na gaya ng gulong ng panahon—ay umiikot na nasa kanan ang Sumeru at Dhruvaloka, at kasama nilang umiikot ang araw at iba pang mga planeta. Subalit ang araw at mga planeta ay nakikitang nasa iba’t ibang tanda at konstelasyon sa iba’t ibang panahon; ipinahihiwatig nito na iba ang galaw nila kaysa sa galaw ng zodiak at ng gulong ng panahon mismo.

Verse 3

स एष भगवानादिपुरुष एव साक्षान्नारायणो लोकानां स्वस्तय आत्मानं त्रयीमयं कर्मविशुद्धिनिमित्तं कविभिरपि च वेदेन विजिज्ञास्यमानो द्वादशधा विभज्य षट्‌सु वसन्तादिष्वृतुषु यथोपजोषमृतुगुणान् विदधाति ॥ ३ ॥

Ang Bhagavān na sinaunang Purusha ay si Nārāyaṇa mismo. Para sa kapakanan ng lahat ng mga daigdig at sa paglilinis ng karma, Siya’y nagpakita bilang araw, taglay ang anyo ng Tatlong Veda; saka hinati ang Kanyang sarili sa labindalawang bahagi at itinatag ang anim na panahon mula tagsibol, inilagay ang mga katangian ng panahon gaya ng init at lamig ayon sa nararapat.

Verse 4

तमेतमिह पुरुषास्त्रय्या विद्यया वर्णाश्रमाचारानुपथा उच्चावचै: कर्मभिराम्नातैर्योगवितानैश्च श्रद्धया यजन्तोऽञ्जसा श्रेय: समधिगच्छन्ति ॥ ४ ॥

Ayon sa kaalamang Tri-Veda at sa kaayusang varṇa-āśrama, sinasamba ng mga tao si Nārāyaṇa na nananahan bilang diyos-araw—ang Paramātmā—nang may pananampalataya, sa pamamagitan ng mga ritwal na Vedic na mataas at mababa at sa landas ng yoga; sa gayon, madali nilang naaabot ang sukdulang kabutihan.

Verse 5

अथ स एष आत्मा लोकानां द्यावापृथिव्योरन्तरेण नभोवलयस्य कालचक्रगतो द्वादश मासान् भुङ्क्ते राशिसंज्ञान् संवत्सरावयवान्मास: पक्षद्वयं दिवा नक्तं चेति सपादर्क्षद्वयमुपदिशन्ति यावता षष्ठमंशं भुञ्जीत स वै ऋतुरित्युपदिश्यते संवत्सरावयव: ॥ ५ ॥

Ang diyos-araw—si Nārāyaṇa/Viṣṇu, ang kaluluwa ng lahat ng mga daigdig—ay nasa kalawakan sa pagitan ng langit at lupa, umiikot sa gulong ng panahon at dumaraan sa labindalawang buwan. Sa pagdikit sa labindalawang tanda ng zodiaco, tinatanggap Niya ang labindalawang pangalan. Ang kabuuan ng labindalawang buwan ay tinatawag na saṁvatsara (isang taon). Sa bilang-lunar, ang dalawang kalahati (śukla at kṛṣṇa) ang bumubuo ng isang buwan; para sa Pitṛloka, iyon ang isang araw at isang gabi. Sa bilang-bituin, ang isang buwan ay katumbas ng dalawang at isang-kapat na konstelasyon. Kapag naglakbay ang araw sa loob ng dalawang buwan, natatapos ang ikaanim na bahagi ng taon—ito ang “ṛtu” o panahon; kaya ang mga panahon ay mga bahagi ng taon.

Verse 6

अथ च यावतार्धेन नभोवीथ्यां प्रचरति तं कालमयनमाचक्षते ॥ ६ ॥

Ang panahong ginugugol ng araw upang malibot ang kalahati ng landas sa kalangitan ay tinatawag na ayana (paggalaw sa hilaga o sa timog).

Verse 7

अथ च यावन्नभोमण्डलं सह द्यावापृथिव्योर्मण्डलाभ्यां कार्त्स्‍न्येन स ह भुञ्जीत तं कालं संवत्सरं परिवत्सरमिडावत्सरमनुवत्सरं वत्सरमिति भानोर्मान्द्यशैघ्र्यसमगतिभि: समामनन्ति ॥ ७ ॥

Ang diyos-araw ay may tatlong bilis—mabagal, mabilis, at katamtaman. Ang panahong ginugugol niya upang malibot nang ganap ang mga saklaw ng langit, lupa, at kalawakan sa tatlong bilis na ito ay tinatawag ng mga pantas sa limang pangalan: Saṁvatsara, Parivatsara, Iḍāvatsara, Anuvatsara, at Vatsara.

Verse 8

एवं चन्द्रमा अर्कगभस्तिभ्य उपरिष्टाल्लक्षयोजनत उपलभ्यमानोऽर्कस्य संवत्सरभुक्तिं पक्षाभ्यां मासभुक्तिं सपादर्क्षाभ्यां दिनेनैव पक्षभुक्तिमग्रचारी द्रुततरगमनो भुङ्क्ते ॥ ८ ॥

Sa ibabaw ng mga sinag ng araw, sa layong isang daang libong yojana, naroon ang buwan. Mas mabilis ito kaysa sa araw: sa dalawang paksha nilalakbay nito ang katumbas ng isang taon ng araw, sa dalawang araw at isang-kapat ang katumbas ng isang buwan, at sa isang araw ang katumbas ng isang paksha ng araw.

Verse 9

अथ चापूर्यमाणाभिश्च कलाभिरमराणां क्षीयमाणाभिश्च कलाभि: पितृणामहोरात्राणि पूर्वपक्षापरपक्षाभ्यां वितन्वान: सर्वजीवनिवहप्राणो जीवश्चैकमेकं नक्षत्रं त्रिंशता मुहूर्तैर्भुङ्क्ते ॥ ९ ॥

Kapag papalaki ang buwan, dumarami araw-araw ang maliwanag na bahagi nito, kaya nagiging araw para sa mga deva at gabi para sa mga pitṛ. Kapag paliit naman, nagiging gabi para sa mga deva at araw para sa mga pitṛ. Sa ganitong paraan, nilalampasan ng buwan ang bawat konstelasyon sa tatlumpung muhūrta (isang buong araw). Dahil sa malamig na hamog na tila amṛta na nagpapalago ng mga butil, itinuturing ang diyos-buwan na buhay ng lahat ng nilalang at tinatawag na Jīva.

Verse 10

य एष षोडशकल: पुरुषो भगवान्मनोमयोऽन्नमयोऽमृतमयो देवपितृमनुष्यभूतपशुपक्षिसरीसृपवीरुधां प्राणाप्यायनशीलत्वात्सर्वमय इति वर्णयन्ति ॥ १० ॥

Ang buwan na may labing-anim na kala ay kumakatawan sa impluwensiya ng Bhagavān, ang Kataas-taasang Persona. Dahil siya ang namumunong diyos ng isipan, tinatawag siyang Manomaya; dahil nagbibigay-lakas siya sa mga halamang-gamot at halaman, Annamaya; at dahil siya ang pinagmumulan ng buhay ng lahat, Amṛtamaya. Pinagagalak niya ang mga deva, pitṛ, tao, hayop, ibon, reptilya, puno at halaman; sapagkat lumalaganap siya sa lahat, tinatawag din siyang Sarvamaya.

Verse 11

तत उपरिष्टात्‌द्वि्लक्षयोजनतो नक्षत्राणि मेरुं दक्षिणेनैव कालायन ईश्वरयोजितानि सहाभिजिताष्टाविंशति: ॥ ११ ॥

Sa itaas pa, sa taas na dalawang daang libong yojana, naroon ang mga bituin (nakshatra). Sa kalooban ng Kataas-taasang Panginoon, nakapirmi sila sa gulong ng panahon at umiikot na ang Bundok Sumeru ay nasa kanang panig, at ang galaw nila ay naiiba sa araw. May dalawampu’t walong mahahalagang bituin, pinangungunahan ni Abhijit.

Verse 12

तत उपरिष्टादुशना द्विलक्षयोजनत उपलभ्यते पुरत: पश्चात्सहैव वार्कस्य शैघ्र्यमान्द्यसाम्याभिर्गतिभिरर्कवच्चरति लोकानां नित्यदानुकूल एव प्रायेण वर्षयंश्चारेणानुमीयते स वृष्टिविष्टम्भग्रहोपशमन: ॥ १२ ॥

Mga dalawang daang libong yojana sa itaas ng pangkat ng mga bituin ay naroon ang planetang Venus (Uśanā). Kumikilos ito halos kasabay ng araw: minsan nasa likod, minsan nasa unahan, at minsan kasama, sa mabilis, mabagal, at katamtamang galaw. Pinapawi ng Venus ang impluwensiya ng mga planetang humahadlang sa pag-ulan; kaya ang presensya nito ay karaniwang nagdudulot ng ulan at itinuturing na lubhang kanais-nais para sa lahat ng nilalang, ayon sa mga pantas.

Verse 13

उशनसा बुधो व्याख्यातस्तत उपरिष्टाद्विलक्षयोजनतो बुध: सोमसुत उपलभ्यमान: प्रायेण शुभकृद्यदार्काद् व्यतिरिच्येत तदातिवाताभ्रप्रायानावृष्ट्यादिभयमाशंसते ॥ १३ ॥

Ang Budha (anak ng Buwan) ay tulad ni Shukra: minsan nasa likod ng Araw, minsan nasa unahan, at minsan ay kasabay nitong gumagalaw. Siya’y nasa itaas ng Shukra nang labing-anim na lakh yojana at karaniwang mapalad para sa mga nilalang; ngunit kapag hindi siya kasabay ng Araw, nagbabadya siya ng bagyo, alikabok, di-regular na ulan, at mga ulap na walang tubig, na nagdudulot ng takot dahil sa kulang o labis na pag-ulan.

Verse 14

अत ऊर्ध्वमङ्गारकोऽपि योजनलक्षद्वितय उपलभ्यमानस्त्रिभिस्त्रिभि: पक्षैरेकैकशो राशीन्द्वादशानुभुङ्क्ते यदि न वक्रेणाभिवर्तते प्रायेणाशुभग्रहोऽघशंस: ॥ १४ ॥

Sa itaas nito ay ang Mars (Aṅgāraka), na nasa dalawang lakh yojana sa ibabaw ng Budha. Kung hindi siya umiikot sa baluktot na landas, tinatawid niya ang labindalawang tanda ng zodiako nang sunod-sunod, tig-iisang tanda sa loob ng tatlong paksha; gayunman, karaniwan siyang itinuturing na di-mapalad na graha, tagapagpahiwatig ng masama, lalo na sa ulan at iba pang impluwensiya.

Verse 15

तत उपरिष्टाद्विलक्षयोजनान्तरगता भगवान् बृहस्पतिरेकैकस्मिन् राशौ परिवत्सरं परिवत्सरं चरति यदि न वक्र: स्यात्प्रायेणानुकूलो ब्राह्मणकुलस्य ॥ १५ ॥

Sa itaas pa, sa pagitan ng labing-anim na lakh yojana, naroon si Bhagavān Bṛhaspati (Jupiter). Siya’y nananatili sa bawat tanda ng zodiako sa loob ng isang parivatsara; kapag hindi baluktot ang kanyang paggalaw, karaniwan siyang lubhang kanais-nais para sa mga brāhmaṇa at sa daigdig, nagpapalago ng dharma at banal na kaalaman.

Verse 16

तत उपरिष्टाद्योजनलक्षद्वयात्प्रतीयमान: शनैश्चर एकैकस्मिन् राशौ त्रिंशन्मासान् विलम्बमान: सर्वानेवानुपर्येति तावद्भ‍िरनुवत्सरै: प्रायेण हि सर्वेषामशान्तिकर: ॥ १६ ॥

Sa itaas pa (sa ibabaw ni Bṛhaspati) sa layong dalawang lakh yojana ay naroon si Shanaiścara (Saturn). Siya’y mabagal, nananatili sa bawat tanda nang tatlumpung buwan at nalilibot ang buong zodiako sa tatlumpung anuvatsara; karaniwan siyang nagdudulot ng kaguluhan at di-kapayapaan sa lahat, at itinuturing na lubhang di-mapalad para sa kalagayan ng daigdig.

Verse 17

तत उत्तरस्माद‍ृषय एकादशलक्षयोजनान्तर उपलभ्यन्ते य एव लोकानां शमनुभावयन्तो भगवतो विष्णोर्यत्परमं पदं प्रदक्षिणं प्रक्रमन्ति ॥ १७ ॥

Sa hilaga mula roon, sa layong labing-isang lakh yojana, naroon ang pitong banal na ṛṣi. Palaging iniisip ang kapakanan ng mga nilalang sa sansinukob, sila’y umiikot sa pradakṣiṇa sa paligid ng kataas-taasang tahanan ni Bhagavān Viṣṇu—ang Dhruvaloka, ang bituing hilaga.