Adhyaya 23

Verse 1

श्रीशुक उवाच इत्युक्तवन्तं पुरुषं पुरातनं महानुभावोऽखिलसाधुसम्मत: । बद्धाञ्जलिर्बाष्पकलाकुलेक्षणो भक्त्युत्कलो गद्गदया गिराब्रवीत् ॥ १ ॥

Sinabi ni Śukadeva Gosvāmī: Nang magsalita nang gayon ang sinaunang Purusha, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, si Bali Mahārāja—ang dakilang kaluluwang kinikilala ng lahat ng sādhū—ay nag-anjali, napuno ng luha ang mga mata, at sa pagkalugod ng bhakti ay sumagot nang may nanginginig na tinig.

Verse 2

श्रीबलिरुवाच अहो प्रणामाय कृत: समुद्यम: प्रपन्नभक्तार्थविधौ समाहित: । यल्ल‍ोकपालैस्त्वदनुग्रहोऽमरै- रलब्धपूर्वोऽपसदेऽसुरेऽर्पित: ॥ २ ॥

Sinabi ni Bali Mahārāja: Kay kamangha-mangha, kahit ang pagsubok na maghandog ng pagyukod sa Iyo ay may dakilang bunga! Nagsikap lamang akong magbigay ng pranāma, ngunit Ikaw—na laging tumutugon sa kapakanan ng mga bhaktang sumuko—ay nagkaloob ng biyaya sa akin. Ang walang-sanhîng habag na ipinakita Mo sa akin, isang bagsak na asura, ay hindi pa natamo kahit ng mga deva at mga tagapamahala ng mga daigdig.

Verse 3

श्रीशुक उवाच इत्युक्त्वा हरिमानत्य ब्रह्माणं सभवं तत: । विवेश सुतलं प्रीतो बलिर्मुक्त: सहासुरै: ॥ ३ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī: Pagkasabi nito, naghandog si Bali Mahārāja ng pagyukod muna kay Hari, at pagkatapos ay kina Brahmā at Śiva. Sa gayon siya’y napalaya mula sa tali ng nāga-pāśa ni Varuṇa, at sa lubos na kasiyahan ay pumasok sa mundong Sutala kasama ang mga asura.

Verse 4

एवमिन्द्राय भगवान् प्रत्यानीय त्रिविष्टपम् । पूरयित्वादिते: काममशासत् सकलं जगत् ॥ ४ ॥

Sa gayon, ibinalik ng Bhagavān kay Indra ang pagmamay-ari ng Triviṣṭapa (langit) at tinupad ang hangarin ni Aditi, ina ng mga deva; at pagkatapos ay pinamahalaan Niya ang mga gawain ng buong sansinukob.

Verse 5

लब्धप्रसादं निर्मुक्तं पौत्रं वंशधरं बलिम् । निशाम्य भक्तिप्रवण: प्रह्लाद इदमब्रवीत् ॥ ५ ॥

Nang marinig ni Prahlāda Mahārāja na ang kanyang apo at tagapagmana, si Bali Mahārāja, ay napalaya sa pagkagapos at tumanggap ng biyaya ng Panginoon, nagsalita siya nang puspos ng debosyon.

Verse 6

श्रीप्रह्लाद उवाच नेमं विरिञ्चो लभते प्रसादं न श्रीर्न शर्व: किमुतापरेऽन्ये । यन्नोऽसुराणामसि दुर्गपालो विश्वाभिवन्द्यैरभिवन्दिताङ्‍‍घ्रि: ॥ ६ ॥

Sinabi ni Prahlāda: O Kataas-taasang Persona ng Diyos, sinasamba Ka ng buong sansinukob; maging sina Brahmā at Śiva ay yumuyuko sa Iyong mga paang-loto. Gayunman, nangako Kang kalingain kaming mga asura; ang ganitong habag ay hindi natamo nina Brahmā, Śiva, o Lakṣmī, lalo na ng iba pa.

Verse 7

यत्पादपद्ममकरन्दनिषेवणेन ब्रह्मादय: शरणदाश्नुवते विभूती: । कस्माद् वयं कुसृतय: खलयोनयस्ते दाक्षिण्यद‍ृष्टिपदवीं भवत: प्रणीता: ॥ ७ ॥

O Kataas-taasang Kanlungan, ang mga dakilang tulad ni Brahmā ay nakakamit ang kaganapan sa paglasap ng “pulot” ng paglilingkod sa Iyong mga paang-loto. Ngunit kaming masasama at ligaw, isinilang sa mainggitin na angkan ng asura—paano kami napasama sa Iyong mahabaging pagtingin? Dahil lamang sa Iyong walang-sanhing awa.

Verse 8

चित्रं तवेहितमहोऽमितयोगमाया- लीलाविसृष्टभुवनस्य विशारदस्य । सर्वात्मन: समद‍ृशोऽविषम: स्वभावो भक्तप्रियो यदसि कल्पतरुस्वभाव: ॥ ८ ॥

O Panginoon, kamangha-mangha ang Iyong mga lila. Sa Iyong di-maaarok na yogamāyā, nilikha Mo ang mga sansinukob, at sa anino nitong pagmuni-muni ay lumitaw ang materyal na lakas. Bilang Supersoul ng lahat, pantay ang Iyong pagtingin sa bawat isa; gayunman, pinapaboran Mo ang mga deboto. Hindi ito pagkiling, sapagkat tulad Ka ng punong-kalpa na nagbibigay ayon sa hangarin ng bawat isa.

Verse 9

श्रीभगवानुवाच वत्स प्रह्लाद भद्रं ते प्रयाहि सुतलालयम् । मोदमान: स्वपौत्रेण ज्ञातीनां सुखमावह ॥ ९ ॥

Sinabi ng Kataas-taasang Panginoon: Anak Kong Prahlāda, pagpalain ka nawa. Sa ngayon, pumunta ka sa Sutala; doon ay magalak kasama ang iyong apo at iba pang kamag-anak at kaibigan, at maghatid ng ligaya sa iyong angkan.

Verse 10

नित्यं द्रष्टासि मां तत्र गदापाणिमवस्थितम् । मद्दर्शनमहाह्लादध्वस्तकर्मनिबन्धन: ॥ १० ॥

Makikita mo Ako roon nang palagi sa Aking karaniwang anyo, tangan ang kabibe, diskong banal, pamalo at lotus. Dahil sa makalangit na ligayang dulot ng palagiang pagdanas ng Aking darśana, mawawasak ang gapos ng karmang naghahangad ng bunga at di ka na muling matatali.

Verse 11

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

Sinabi ni Śrīla Śukadeva Gosvāmī: O Haring Parīkṣit, kasama si Bali Mahārāja, si Prahlāda Mahārāja—pinuno ng lahat ng mga punong-kawal ng asura—ay nag-anjali, inilagay sa ulo ang utos ng Bhagavān at nagsabing, “Gayon nga.” Pagkaraang magpradakṣiṇa sa Ādi-Puruṣa, magbigay-galang na pagyuko, at tumanggap ng pahintulot, pumasok siya sa dakilang yungib na tinatawag na Sutala.

Verse 12

श्रीशुक उवाच आज्ञां भगवतो राजन्प्रह्लादो बलिना सह । बाढमित्यमलप्रज्ञो मूर्ध्‍न्याधाय कृताञ्जलि: ॥ ११ ॥ परिक्रम्यादिपुरुषं सर्वासुरचमूपति: । प्रणतस्तदनुज्ञात: प्रविवेश महाबिलम् ॥ १२ ॥

Sinabi ni Śrīla Śukadeva Gosvāmī: O Haring Parīkṣit, kasama si Bali Mahārāja, si Prahlāda Mahārāja—pinuno ng lahat ng mga punong-kawal ng asura—ay nag-anjali, inilagay sa ulo ang utos ng Bhagavān at nagsabing, “Gayon nga.” Pagkaraang magpradakṣiṇa sa Ādi-Puruṣa, magbigay-galang na pagyuko, at tumanggap ng pahintulot, pumasok siya sa dakilang yungib na tinatawag na Sutala.

Verse 13

अथाहोशनसं राजन्हरिर्नारायणोऽन्तिके । आसीनमृत्विजां मध्ये सदसि ब्रह्मवादिनाम् ॥ १३ ॥

Sinabi ni Śrīla Śukadeva: Pagkaraan nito, O Mahārāja Parīkṣit, si Hari—si Nārāyaṇa—ay nagsalita kay Śukrācārya na nakaupo sa malapit, sa gitna ng kapulungan ng mga pari, mga brahma-vādī na sumusunod sa mga alituntuning Veda sa paghahandog.

Verse 14

ब्रह्मन् सन्तनु शिष्यस्य कर्मच्छिद्रं वितन्वत: । यत् तत् कर्मसु वैषम्यं ब्रह्मद‍ृष्टं समं भवेत् ॥ १४ ॥

O pinakamainam na brāhmaṇa, Śukrācārya, ipaliwanag mo nga kung anong kapintasan o paglihis ang nakikita mo sa iyong alagad na si Bali Mahārāja habang nagsasagawa ng yajña. Kapag hinatulan sa harap ng mga karapat-dapat na brāhmaṇa, ang di-pagkakapantay sa karma ay magiging pantay at ang pagkukulang ay mawawala.

Verse 15

श्रीशुक्र उवाच कुतस्तत्कर्मवैषम्यं यस्य कर्मेश्वरो भवान् । यज्ञेशो यज्ञपुरुष: सर्वभावेन पूजित: ॥ १५ ॥

Sinabi ni Śukrācārya: O Panginoon, sa lahat ng paghahandog na yajña, Ikaw ang Tagapamahala ng mga gawa, ang Yajñeśa at ang Yajña-puruṣa na sinasamba nang buong puso. Kung lubos Kang nalugod, paano pa magkakaroon ng pagkukulang o kamalian sa yajña ng tao?

Verse 16

मन्त्रतस्तन्त्रतश्छिद्रं देशकालार्हवस्तुत: । सर्वं करोति निश्छिद्रमनुसङ्कीर्तनं तव ॥ १६ ॥

Maaaring may pagkukulang sa pagbigkas ng mantra, sa mga tuntunin ng ritwal, at sa oras, lugar, taong nagsasagawa, at mga gamit. Ngunit kapag inaawit at inuusal ang Iyong banal na Pangalan, nagiging walang kapintasan ang lahat.

Verse 17

तथापि वदतो भूमन् करिष्याम्यनुशासनम् । एतच्छ्रेय: परं पुंसां यत् तवाज्ञानुपालनम् ॥ १७ ॥

Gayunman, O dakilang Panginoon, susundin ko ang Iyong utos. Ang pinakamataas na kabutihan para sa tao ay ang pagsunod sa Iyong kalooban at kautusan.

Verse 18

श्रीशुक उवाच प्रतिनन्द्य हरेराज्ञामुशना भगवानिति । यज्ञच्छिद्रं समाधत्त बलेर्विप्रर्षिभि: सह ॥ १८ ॥

Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī: Sa ganitong paraan, tinanggap ng makapangyarihang Uśanā (Śukrācārya) ang utos ni Hari nang may lubos na paggalang, at kasama ng pinakamahuhusay na brāhmaṇa-ṛṣi ay sinimulan niyang ituwid at punan ang mga pagkukulang sa mga yajña ni Bali Mahārāja.

Verse 19

एवं बलेर्महीं राजन् भिक्षित्वा वामनो हरि: । ददौ भ्रात्रे महेन्द्राय त्रिदिवं यत्परैर्हृतम् ॥ १९ ॥

O Haring Parīkṣit, sa ganitong paraan, si Hari sa anyong Vāmana ay namalimos at kinuha ang buong lupain ni Bali Mahārāja, at ibinigay sa Kanyang kapatid na si Mahendra Indra ang Tri-diva (langit) na inagaw ng mga kaaway.

Verse 20

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

Si Brahmā, panginoon ng mga Prajāpati, kasama ang mga deva, mga devarṣi, mga naninirahan sa Pitṛloka, mga Manu at mga muni, at mga pinunong gaya nina Dakṣa, Bhṛgu at Aṅgirā, pati si Kārttikeya at ang Panginoong Śiva, ay tumanggap kay Panginoong Vāmanadeva bilang tagapangalaga ng lahat. Ginawa niya ito upang kalugdan si Kaśyapa Muni at si Aditi, at para sa kapakanan ng lahat ng nilalang sa sansinukob.

Verse 21

प्रजापतिपतिर्ब्रह्मा देवर्षिपितृभूमिपै: । दक्षभृग्वङ्गिरोमुख्यै: कुमारेण भवेन च ॥ २० ॥ कश्यपस्यादिते: प्रीत्यै सर्वभूतभवाय च । लोकानां लोकपालानामकरोद् वामनं पतिम् ॥ २१ ॥

Upang kalugdan si Kaśyapa Muni at si Aditi, at para sa kapakanan ng lahat ng nilalang, itinalaga ni Brahmā si Panginoong Vāmanadeva bilang panginoon at tagapangalaga ng lahat ng daigdig at ng mga tagapamahala nito.

Verse 22

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

O Haring Parīkṣit, ang mga deva na pinamumunuan ni Brahmā ay nagnanais kay Upendra, si Panginoong Vāmanadeva, bilang tagapagtanggol ng mga Veda, ng dharma, ng dangal at katanyagan, ng kasaganaan, ng mga pagpapala, ng mga panata, ng pag-akyat sa langit, at ng paglaya. Kaya tinanggap nila si Upendra bilang Kataas-taasang Panginoon ng lahat ng kapangyarihan; dahil dito, labis na nagalak ang lahat ng nilalang.

Verse 23

वेदानां सर्वदेवानां धर्मस्य यशस: श्रिय: । मङ्गलानां व्रतानां च कल्पं स्वर्गापवर्गयो: ॥ २२ ॥ उपेन्द्रं कल्पयांचक्रे पतिं सर्वविभूतये । तदा सर्वाणि भूतानि भृशं मुमुदिरे नृप ॥ २३ ॥

O hari, itinakda ng mga deva si Upendra, si Panginoong Vāmanadeva, bilang Kataas-taasang Panginoon ng lahat ng kapangyarihan; kaya’t labis na nagalak ang lahat ng nilalang.

Verse 24

ततस्त्विन्द्र: पुरस्कृत्य देवयानेन वामनम् । लोकपालैर्दिवं निन्ये ब्रह्मणा चानुमोदित: ॥ २४ ॥

Pagkaraan nito, si Indra, hari ng langit, ay inilagay si Panginoong Vāmanadeva sa unahan at, kasama ang mga tagapamahala ng mga dako, dinala Siya sa kalangitan sakay ng makalangit na sasakyan, ayon sa pagsang-ayon ni Brahmā.

Verse 25

प्राप्य त्रिभुवनं चेन्द्र उपेन्द्रभुजपालित: । श्रिया परमया जुष्टो मुमुदे गतसाध्वस: ॥ २५ ॥

Sa pag-iingat ng mga bisig ni Upendra (Vamanadeva), nabawi ni Indra ang paghahari sa tatlong daigdig. Siya’y napuspos ng sukdulang karangyaan, walang takot, at ganap na nasiyahan.

Verse 26

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

O Hari, Brahmā, Śarva (Śiva), Kumāra (Kārttikeya), ang dakilang si Bhṛgu at iba pang mga muni, ang mga naninirahan sa Pitṛloka, at lahat ng nilalang na naroon—kabilang ang mga Siddha at mga naglalakbay sa himpapawid sakay ng sasakyang panghimpapawid—ay umawit at nagpuri sa pambihira at kamangha-manghang gawain ni Viṣṇu, ang lila ni Vāmanadeva. Habang nagpupuri, bumalik sila sa kani-kanilang mga dako at pinuri rin ang katayuan ni Aditi.

Verse 27

ब्रह्मा शर्व: कुमारश्च भृग्वाद्या मुनयो नृप । पितर: सर्वभूतानि सिद्धा वैमानिकाश्च ये ॥ २६ ॥ सुमहत् कर्म तद् विष्णोर्गायन्त: परमद्भ‍ुतम् । धिष्ण्यानि स्वानि ते जग्मुरदितिं च शशंसिरे ॥ २७ ॥

O Hari, Brahmā, Śarva (Śiva), Kumāra (Kārttikeya), ang dakilang si Bhṛgu at iba pang mga muni, ang mga naninirahan sa Pitṛloka, at lahat ng nilalang na naroon—kabilang ang mga Siddha at mga naglalakbay sa himpapawid sakay ng sasakyang panghimpapawid—ay umawit at nagpuri sa pambihira at kamangha-manghang gawain ni Viṣṇu, ang lila ni Vāmanadeva. Habang nagpupuri, bumalik sila sa kani-kanilang mga dako at pinuri rin ang katayuan ni Aditi.

Verse 28

सर्वमेतन्मयाख्यातं भवत: कुलनन्दन । उरुक्रमस्य चरितं श्रोतृणामघमोचनम् ॥ २८ ॥

O Mahārāja Parīkṣit, ligaya ng iyong angkan, isinalaysay ko na sa iyo ang lahat tungkol sa kahanga-hangang kasaysayan ni Urukrama, si Vāmanadeva. Ang sinumang makinig dito nang may debosyon ay tiyak na mapapalaya sa bunga ng kasalanan.

Verse 29

पारं महिम्न उरुविक्रमतो गृणानो य: पार्थिवानि विममे स रजांसि मर्त्य: । किं जायमान उत जात उपैति मर्त्य इत्याह मन्त्रद‍ृगृषि: पुरुषस्य यस्य ॥ २९ ॥

Ang taong may kamatayan ay hindi makasusukat sa kaluwalhatian ni Trivikrama, ang Panginoong Viṣṇu, gaya ng hindi niya mabilang ang mga pinong alikabok sa buong daigdig. Maging ang ipinanganak na o ang isisilang pa, walang makaaabot dito; ito ang inawit ng rishí na nakakakita ng mga mantra, si Vasiṣṭha.

Verse 30

य इदं देवदेवस्य हरेरद्भ‍ुतकर्मण: । अवतारानुचरितं श‍ृण्वन् याति परां गतिम् ॥ ३० ॥

Ang sinumang taimtim na nakikinig sa mga kamangha-manghang gawa at mga salaysay ng mga avatara ni Sri Hari, ang Diyos ng mga diyos, ay makaaabot sa sukdulang hantungan.

Verse 31

क्रियमाणे कर्मणीदं दैवे पित्र्येऽथ मानुषे । यत्र यत्रानुकीर्त्येत तत् तेषां सुकृतं विदु: ॥ ३१ ॥

Sa anumang ritwal—para sa mga diyos, para sa mga ninuno, o sa mga pagdiriwang ng tao—kung saan binibigkas ang salaysay ni Vāmanadeva, ang gawaing iyon ay itinuturing na lubhang mapalad at banal.