Adhyaya 2

Sutra 1

संस्थाध्यक्षः पण्यसंस्थायां पुराणभाण्डानां स्वकरणविशुद्धानामाधानं विक्रयं वा स्थापयेत् ॥ कZ_०४.२.०१ ॥

Ang Tagapangasiwa ng mga Samahan (saṃsthādhyakṣa) ay dapat magtatag, sa loob ng samahan/pamilihan ng kalakal, ng mga pinahihintulutang pamamaraan para sa pagdedeposito o pagbebenta ng mga gamit na kalakal na ang pinagmulan ay nalinaw sa pamamagitan ng sariling pagpapatunay ng nagbebenta.

Sutra 2

तुलामानभाण्डानि चावेक्षेत पौतवापचारात् ॥ कZ_०४.२.०२ ॥

Dapat din niyang inspeksyunin ang mga timbangan, mga panukat, at mga sisidlan upang maiwasan ang pandaraya sa pangangasiwa ng timbang at sukat.

Sutra 3

परिमाणीद्रोणयोरर्धपलहीनातिरिक्तमदोषः ॥ कZ_०४.२.०३ ॥

Para sa pamantayang sisidlang panukat (parimāṇī) at sa sukat na droṇa, ang paglihis hanggang kalahating pala—kulang man o sobra—ay hindi itinuturing na paglabag.

Sutra 4

पलहीनातिरिक्ते द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.०४ ॥

Kung ang sukat ay kulang o sobra ng isang pala, ang multa ay labindalawang paṇa.

Sutra 5

तेन पलोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.०५ ॥

Sa pamamagitan ng tuntuning ito, ipinaliliwanag ang unti-unting pagtaas ng multa sa bawat karagdagang pala.

Sutra 6

तुलायाः कर्षहीनातिरिक्तमदोषः ॥ कZ_०४.२.०६ ॥

Para sa timbangan (tulā), ang paglihis hanggang isang karṣa—kulang man o sobra—ay hindi paglabag.

Sutra 7

द्विकर्षहीनातिरिक्ते षट्पणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.०७ ॥

Kung ang paglihis ay dalawang karṣa na kulang o sobra, ang multa ay anim na paṇa.

Sutra 8

तेन कर्षोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.०८ ॥

Sa pamamagitan ng tuntuning ito, ipinaliliwanag ang unti-unting pagtaas ng multa sa bawat karagdagang karṣa.

Sutra 9

आढकस्यार्धकर्षहीनातिरिक्तमदोषः ॥ कZ_०४.२.०९ ॥

Para sa sukat na āḍhaka, ang paglihis hanggang kalahating karṣa—kulang man o sobra—ay hindi paglabag.

Sutra 10

कर्षहीनातिरिक्ते त्रिपणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.१० ॥

Kung ang paglihis ay kulang o sobra ng isang karṣa, ang multa ay tatlong paṇa.

Sutra 11

तेन कर्षोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.११ ॥

Sa pamamagitan nito, ipinaliliwanag ang unti-unting pagtaas ng multa sa bawat karagdagang karṣa.

Sutra 12

तुलामानविशेषाणामतोऽन्येषामनुमानं कुर्यात् ॥ कZ_०४.२.१२ ॥

Mula sa mga tinukoy na kaso tungkol sa timbangan at mga sukat na ito, dapat hinuhaing (ibuo) ang katumbas na mga tuntunin para sa iba pang (hindi nabanggit) na timbang at sukat.

Sutra 13

तुलामानाभ्यामतिरिक्ताभ्यां क्रीत्वा हीनाभ्यां विक्रीणानस्य त एव द्विगुणा दण्डाः ॥ कZ_०४.२.१३ ॥

Sinumang bumibili gamit ang timbang/sukat na sobra at nagbebenta gamit ang timbang/sukat na kulang ay papatawan ng kaparusahang gaya ng naunang itinakda, ngunit dodoblehin.

Sutra 14

गण्यपण्येष्वष्टभागं पण्यमूल्येष्वपहरतः षण्णवतिर्दण्डः ॥ कZ_०४.२.१४ ॥

Para sa sinumang, sa mga kalakal na nabibilang, ay nag-aangkin nang labag sa karapatan ng ikawalong bahagi ng halaga ng mga kalakal, ang parusa ay siyamnapu’t anim (paṇa).

Sutra 15

काष्ठलोहमणिमयं रज्जुचर्ममृण्मयं सूत्रवल्करोममयं वा जात्यमित्यजात्यं विक्रयाधानं नयतो मूल्याष्टगुणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.१५ ॥

Kung ang isang tao, sa pagbebenta o pagsasangla, ay magpapakita bilang tunay (pamantayang uri) ang hindi tunay—maging yari sa kahoy, metal, hiyas, lubid, balat, luwad, sinulid, balat ng puno, o lana—ang parusa ay walong ulit ng halaga.

Sutra 16

सारभाण्डमित्यसारभाण्डं तज्जातमित्यतज्जातं राधायुक्तमित्युपधियुक्तं समुद्गपरिवर्तिमं वा विक्रयाधानं नयतो हीनमूल्यं चतुष्पञ्चाशत्पणो दण्डः पणमूल्यं द्विगुणो द्विपणमूल्यं द्विशतः ॥ कZ_०४.२.१६ ॥

Sinumang, sa pagbebenta o pagsasangla, ay magpapanggap na ang mababang uri ay mataas na uri, ang ibang uri ay ang uri na sinabi, ang hinaluan ay parang wastong naproseso, o magpapalit ng laman sa pamamagitan ng pagpapalit ng sisidlan/kahon—kung mababa ang halaga, ang multa ay 54 paṇa; para sa kalakal na nagkakahalaga ng 1 paṇa, doble ang multa; para sa kalakal na nagkakahalaga ng 2 paṇa, ang multa ay 200.

Sutra 17

तेनार्घवृद्धौ दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.१७ ॥

Sa pamamagitan nito, ipinaliliwanag na habang tumataas ang presyo/halaga, tumataas din nang katumbas ang parusa.

Sutra 18

कारुशिल्पिनां कर्मगुणापकर्षमाजीवं विक्रयक्रयोपघातं वा सम्भूय समुत्थापयतां सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०४.२.१८ ॥

Kung ang mga artisan/manggagawa ay sama-samang mag-oorganisa ng pagbaba ng kalidad ng paggawa, o sama-samang lilikha ng paggambala sa pagbili at pagbebenta bilang paraan ng pagmamanipula ng kabuhayan, ang parusa ay 1,000 (paṇa).

Sutra 19

वैदेहकानां वा सम्भूय पण्यमवरुन्धतामनर्घेण विक्रीणतां वा सहस्रं दण्डः ॥ कZ_०४.२.१९ ॥

Gayundin, para sa mga vaidehaka na nagkakasabwat upang i-corner/itago ang mga kalakal, o nagbebenta sa presyong hindi makatarungan (hindi nagbibigay ng nararapat na kabayaran), ang parusa ay 1,000 paṇa (paṇas).

Sutra 20

तुलामानान्तरमर्घवर्णान्तरं वा धरकस्य मायकस्य वा पणमूल्यादष्टभागं हस्तदोषेणाचरतो द्विशतो दण्डः ॥ कZ_०४.२.२० ॥

Kung ang mayhawak (ng kalakal) o ang manlilinlang ay, sa pamamagitan ng pandaraya sa kamay, magdulot ng diperensiya sa timbang/sukat o sa ipinahayag na presyo/uri na umaabot sa ikawalong bahagi ng halaga, ang parusa ay 200 paṇa (paṇas).

Sutra 21

तेन द्विशतोत्तरा दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.२१ ॥

Sa pamamagitan nito, ipinaliwanag ang tuntunin ng pagtaas ng parusa na lampas sa 200 paṇa (paṇas).

Sutra 22

धान्यस्नेहक्षारलवणगन्धभैषज्यद्रव्याणां समवर्णोपधाने द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०४.२.२२ ॥

Para sa paghahalo/pagdadaya sa mga butil, langis/taba, alkali, asin, pabango/halimuyak, o mga sangkap na panggamot gamit ang mga dagdag na kapareho ang kulay/anyo, ang parusa ay 12 paṇa (paṇas).

Sutra 23

यन्निषृष्टमुपजीवेयुस्तदेषां दिवससंजातं संख्याय वणिक्स्थापयेत् ॥ कZ_०४.२.२३ ॥

Anumang kalakal na sila ay pinahihintulutan/awtorisadong ipagpalit, ang araw-araw na nadaragdag (araw-araw na turnover/kita) nito ay dapat bilangin at itala ng tagapangasiwa ng kalakalan/mga mangangalakal.

Sutra 24

क्रेतृविक्रेत्रोरन्तरपतितमादायादन्यद्भवति ॥ कZ_०४.२.२४ ॥

Ang pagkuha ng anumang “nahulog sa pagitan” ng mamimili at nagbebenta (ibig sabihin, bawas ng tagapamagitan/di-awtorisadong patong) ay nagiging hiwalay na paglabag/di-makatarungang pakinabang (na mapaparusahan).

Sutra 25

तेन धान्यपण्यनिचयांश्चानुज्ञाताः कुर्युः ॥ कZ_०४.२.२५ ॥

Ayon sa tuntuning iyon, maaari lamang silang mag-ipon ng imbentaryo ng butil at kalakal kapag may wastong pahintulot.

Sutra 26

अन्यथानिचितमेषां पण्याध्यक्षो गृह्णीयात् ॥ कZ_०४.२.२६ ॥

Kung hindi, anumang naipong imbentaryo nila (nang walang pahintulot) ay dapat samsamin/kumpiskahin ng Tagapangasiwa ng Kalakalan.

Sutra 27

तेन धान्यपण्यविक्रये व्यवहरेतानुग्रहेण प्रजानाम् ॥ कZ_०४.२.२७ ॥

Dahil dito, dapat niyang isagawa/pangasiwaan ang pagbebenta ng butil at kalakal upang makinabang (mapagbigyan) ang mamamayan.

Sutra 28

अनुज्ञातक्रयादुपरि चैषां स्वदेशीयानां पण्यानां पञ्चकं शतमाजीवं स्थापयेत्परदेशीयानां दशकम् ॥ कZ_०४.२.२८ ॥

Higit pa sa pinahihintulutang presyo ng pagbili, dapat niyang itakda ang pinahihintulutang patong para sa ikabubuhay (tubo) na 5 sa bawat 100 para sa mga kalakal na lokal, at 10 sa bawat 100 para sa mga kalakal na dayuhan.

Sutra 29

ततः परमर्घं वर्धयतां क्रये विक्रये वा भावयतां पणशते पञ्चपणाद्द्विशतो दण्डः ॥ कZ_०४.२.२९ ॥

Lampas sa pinahihintulutang hangganan, ang sinumang magtataas ng presyo—sa pamamagitan man ng pagmamanipula ng pagbili o pagbenta—ay papatawan ng multa na mula 5 hanggang 200 paṇa sa bawat 100 paṇa na sangkot.

Sutra 30

तेनार्घवृद्धौ दण्डवृद्धिर्व्याख्याता ॥ कZ_०४.२.३० ॥

Kaya nga, kapag tumaas ang presyo, itinatakda rin ang katumbas na pagtaas ng parusa.

Sutra 31

सम्भूयक्रये चैषामविक्रीते नान्यं सम्भूयक्रयं दद्यात् ॥ कZ_०४.२.३१ ॥

Sa mga kaso ng sama-samang pagbili (pooled/konsorsyum na pagbili), kung hindi pa nabebenta ang kanilang paninda, hindi siya dapat magbigay ng isa pang pahintulot para sa sama-samang pagbili.

Sutra 32

पण्योपघाते चैषामनुग्रहं कुर्यात् ॥ कZ_०४.२.३२ ॥

At kapag ang kanilang paninda ay nasira o nawala dahil sa sakuna/insidente, dapat siyang magbigay ng ginhawa o tulong sa kanila.

Sutra 33

पण्यबाहुल्यात्पण्याध्यक्षः सर्वपण्यान्येकमुखानि विक्रीणीत ॥ कZ_०४.२.३३ ॥

Kapag sobra ang mga kalakal, dapat ipagbili ng Tagapangasiwa ng Kalakalan ang lahat ng mga kalakal sa pamamagitan ng iisang opisyal na lagusan (isang sentralisadong punto ng bentahan).

Sutra 34

तेष्वविक्रीतेषु नान्ये विक्रीणीरन् ॥ कZ_०४.२.३४ ॥

Hangga’t ang mga (kalakal na pinangangasiwaan ng estado) ay hindi pa nabebenta, hindi dapat magbenta ang iba (ng kaparehong kalakal).

Sutra 35

तानि दिवसवेतनेन विक्रीणीरन्ननुग्रहेण प्रजानाम् ॥ कZ_०४.२.३५ ॥

Dapat nilang ipagbili ang mga kalakal na iyon sa antas ng arawang sahod (ibig sabihin, sa presyong kayang bilhin ng mga kumikita ng arawan), bilang pabor sa mamamayan.

Sutra 36

व्ययानन्यांश्च संख्याय स्थापयेदर्घमर्घवित् ॥ कZ_०४.२.३६च्द् ॥

Matapos bilangin ang mga ito at iba pang gastusin, ang presyo ay dapat itakda ng nakaaalam ng presyo (opisyal na tagataya).