
Devapūjā, Vaiśvadeva Offering, and Bali (देवपूजावैश्वदेवबलिः)
Ang kabanatang ito ay lumilipat mula sa utpāta-śānti (pagpapatahimik ng masasamang palatandaan) tungo sa isang maayos na programang pangkabahayan at ritwal na nakasentro kay Viṣṇu. Itinatakda ni Puṣkara ang sunod-sunod na hakbang na pinamumunuan ng mantra: paliligo sa ritwal gamit ang mga taludtod na «Āpo hi ṣṭhā», saka pag-aalay ng arghya kay Viṣṇu, at mga tiyak na mantra para sa pādya, ācamanā, at abhiṣecana. Pinalalawak ang pagsamba sa pagpapabanal ng karaniwang upacāra—pabango, tela, bulaklak, insenso, ilawan, madhuparka, at naivedya—na nagpapakita kung paanong ang mga handog na materyal ay nagiging sagrado sa pamamagitan ng mga pormulang Veda (kabilang ang hanay na Hiraṇyagarbha). Pagkaraan ay isinasagawa ang homa na may dalisay na paghahanda at ayos ng pag-aalay ayon sa mga diyos: Vāsudeva at mahahalagang diyos ng Veda (Agni, Soma, Mitra, Varuṇa, Indra), Viśvedevas, Prajāpati, Anumati, Rāma, Dhanvantari, Vāstoṣpati, ang Devī, at Sviṣṭakṛt Agni; pagkatapos ay ipinapamahagi ang bali ayon sa mga direksiyon sa mga tagapamahala ng kosmos at mga kasamang nilalang. Isinasama rin ang bhūta-bali, araw-araw na piṇḍa para sa pitṛs, sagisag na pagpapakain sa mga uwak at sa dalawang aso ng lahi ni Yama, paggalang sa mga panauhin at pagtulong sa nangangailangan, at nagtatapos sa mga mantra ng avayajana para sa pagtubos—ipinapakita ang araw-araw na ritwal bilang etika sa lipunan at proteksiyong metapisikal.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे उत्पातशान्तिर्नाम द्विषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः देवपूजावैश्वदेवबलिः पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् आपोहिष्टेति तिसृभिः स्नातो ऽर्घ्यं विओष्णवेर्पयेत्
Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagwawakas ang ika-262 kabanata na tinatawag na “Pagpapayapa sa mga Pangitain (Utpāta-śānti).” Ngayon ay nagsisimula ang ika-263 kabanata tungkol sa “Pagsamba sa Diyos, ang handog na Vaiśvadeva, at Bali.” Sinabi ni Puṣkara: “Ipapaliwanag ko ang mga ritwal na nagsisimula sa pagsamba sa diyos, at ang mga paraan upang supilin ang mga pangitain. Pagkaligo habang binibigkas ang tatlong taludtod na nagsisimula sa ‘Āpo hi ṣṭhā…’, dapat maghandog ng arghya (kagalang-galang na alay na tubig) kay Viṣṇu.”
Verse 2
हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज शन्न आपो ह्य् आचमनमिदमापो ऽभिषेचनं
“Hiraṇyavarṇā (mga tubig na kulay-ginto)”—sa mantrang ito, dapat ihandog ang tubig sa paghuhugas ng paa (pādya). O dalawang-ulit-na-isinilang, sa tatlong taludtod na nagsisimula sa “Śaṃ na āpo…”, isagawa ang ācamanā, ang ritwal na pagsipsip ng banal na tubig; at sa “Idam āpaḥ…”, gawin ang abhiṣecana, ang ritwal na pagwiwisik/pagbubuhos ng tubig.
Verse 3
रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपन्धूपोसि चाप्यथ
Sa tatlong (mantra), dapat ritwal na ipasok ang halimuyak sa karwahe at sa aksis nito. Sa pormulang “yuve”, basbasan ang tela; sa “puṣpam”, ang bulaklak; sa “puṣpavatī”, gayon din; at saka basbasan ang insenso sa “dhūpa”, at sa “dhūposi” rin.
Verse 4
तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च हिरण्यगर्भ इत्य् अष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने
(Bigkasin) “Ikaw ay ningning; ikaw ang dalisay na maliwanag; ikaw ang lampara”; at gayon din ang mga pormulang “madhuparka” at “dadhī”. Gayundin, ang pangkat na nagsisimula sa “Hiraṇyagarbha”—ay ipinahayag na walong taludtod na ṛc na gagamitin sa oras ng pag-aalay ng naivedya (handog na pagkain).
Verse 5
अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा
O pinakamahusay sa mga tao, (dapat maghandog) ng pagkain at ng mababangong inumin; gayundin (maaaring ihandog) ang cāmara na pamaypay na buntot-yak at pamaypay, kasuotan sa paa at payong, pati mga sasakyan at mga upuan.
Verse 6
गन्धं स्वधेति क , ग ,घ , ज च यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेव जुहुयात्तथा
Kung may anumang ihahandog gaya ng halimuyak (gandha) at iba pa—na inuuri sa mga pangkat na ka, ga, gha, at ja—dapat itong ihandog sa pamamagitan ng pormulang Sāvitrī (Gāyatrī). Pagkaraan, dapat bigkasin sa japa ang Pauruṣa-sūkta, at sa mismong mantrang iyon ay ihulog din ang handog sa apoy (homa).
Verse 7
अर्चाभवे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघते तथा नदीतीरे ऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात्
Gayundin, kapag walang imahen (arcā), maaaring magsamba sa gilid ng dambana; o sa pamamagitan ng paggalang sa isang banga ng tubig na puno; gayundin sa pampang ng ilog o sa ibabaw ng lotus—ang kapayapaan (śānti) ay nakakamtan sa pagsamba kay Viṣṇu.
Verse 8
ततो होमः प्रकर्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ परिसम्मृज्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य परिस्तरैः
Pagkatapos, isagawa ang handog-sa-apoy (homa) kapag naglalagablab si Vibhāvasu (Agni)—matapos munang linisin ang paligid, wisikan ng tubig na pampadalisay, at ilatag ang mga sapin ng ritwal (kuśa/damong inilalatag) ayon sa itinakda.
Verse 9
सर्वान्नाग्रं समुद्धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च
Pagkaangat ng pinakapangunang bahagi ng lahat ng pagkain bilang unang handog, dapat itong ihulog sa apoy nang may kadalisayan at pag-iingat—para kay Vāsudeva, ang Diyos; para sa Prabhava, ang Pinagmulan; at para sa Avyaya, ang Di-nasisira.
Verse 10
अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च
Para kay Agni at gayundin kay Soma; para kay Mitra at kay Varuṇa; para rin kay Indra, O mapalad—at gayundin para sa magkasamang Indra-Agni.
Verse 11
विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यः प्रजानां पतये नमः अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च
Pagpupugay (namas) sa mga Viśvedevas at sa mga diyos; pagpupugay kay Prajāpati, Panginoon ng mga nilalang; gayundin kay Anumati; kay Rāma; at kay Dhanvantari rin.
Verse 12
वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृते ऽग्नये सचतुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेभ्यो बलिं हरेत्
Pagkatapos, dapat maghandog ng mga alay sa Vāstoṣpati, saka sa Diyosa (Devī), at pagkatapos ay kay Agni bilang Sviṣṭakṛt. At matapos ihandog ang mga ito sa mga itinakdang pangalan na nasa anyong datibo (ikaapat na kaso), magbigay ng handog na bali sa mga diyos na ito.
Verse 13
तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ
O nakaaalam ng dharma, ang kata na “takṣa–upatakṣa” ay ginagamit para sa mga karpintero/manggagawang-kahoy sa paligid. Dagdag pa, sa silangan ng Agnimat (pook o palatandaan) ay binabanggit ang mga katawagang may kaugnayan sa mga kabayo, at pagkatapos ay ang mga pangalan tungkol sa lana at mga kagamitang lana.
Verse 14
निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती तथैव च मेघपत्नी च नामानि सर्वेषामेव भार्गव
“Nirundhī”, “Dhūmriṇīkā”, “Asvapantī”, at gayundin “Meghapatnī”—ito ang mga pangalan nilang lahat, O Bhārgava.
Verse 15
आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव
Pagkatapos, simula sa panig na Agneya (panig ng apoy), dapat ilagay ang mga ito ayon sa wastong ayos sa mga Śakti (mga kapangyarihang banal): sa Nandinī, Subhāgyā, at Sumaṅgalyā, O Bhārgava.
Verse 16
स चतुर्थीकनाम्नेति पाठः साधुः अश्वपर्णीति ज मेघपर्णीति ज भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये हिरण्यकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च
Ang wastong pagbasa ay: “sa pangalang nasa anyong datibo (ikaapat na kaso).” Dapat ding bigkasin ang “para kay Aśvaparṇī” at “para kay Meghaparṇī.” Pagkaraan nito, matapos maghandog kay Bhadrakālī, maghandog din sa gayunding paraan kay Sthūṇā, kay Śrī, kay Hiraṇyakeśī, at sa mga Vanaspati (mga diyos ng mga halaman at punò).
Verse 17
धर्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च मृत्यवे च वहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये
Sa pintuan, maghandog kay Dharma at Adharma; sa gitna ng bahay, kay Dhruva; sa labas, kay Mṛtyu; at sa pook na pinaglalagyan ng tubig (patungan ng tubig), kay Varuṇa.
Verse 18
भूतेभ्यश् च बहिर्दद्याच्छरणे धनदाय च इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः
At sa labas ay maghandog para sa mga bhūta (mga nilalang); sa silungan/sa may pasukan ay magbigay kay Dhanada (Kubera); at ayon sa naunang ayos, maghandog kay Indra at sa mga indrapuruṣa (mga kasama ni Indra).
Verse 19
यमाय तत्पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस् तथा वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस् तथा
Gayundin, sa dakong timog ay maghandog kay Yama at sa kanyang mga kasama; at sa dakong kanluran ay maghandog kay Varuṇa at sa kanyang mga kasama.
Verse 20
सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च
Pagkatapos, nakaharap sa hilaga, maghandog kay Soma at sa mga Soma-beings; kaagad pagkaraan nito, maghandog kay Brahmā at sa mga Brahmā-beings; gayundin, ilagay ang handog sa gitna.
Verse 21
आकाशे च तथा चोर्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा दिवा दिवाचरेभ्यश् च रात्रौ रात्रिचरेषु च
Gayundin, ang pag-aalay/pagpapayapa ay gawin sa himpapawid at sa itaas; gayundin sa sthāṇḍila, ang inihandang altar sa lupa; sa araw para sa mga nilalang na gumagala sa araw, at sa gabi sa mga gumagala sa gabi.
Verse 22
बलिं वहिस् तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं पिण्डनिर्वपणं कुर्यात् प्रातः सायन्न कारयेत्
Dapat maghandog ng bali at magbuhos ng āhuti sa banal na apoy sa gabi at sa umaga. Araw-araw ay isagawa ang ritwal ng paglalagay ng piṇḍa (mga bolang pagkain/handog) bilang hiwalay na pang‑araw‑araw na pagtalima, hindi lamang bilang kapalit na umaga‑gabi.
Verse 23
पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् प्रपितामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततो ऽर्पयेत्
Unang ialay sa sariling ama; pagkatapos ay sa ama ng ama (lolo sa ama). Sunod ay ialay sa ninuno sa ikatlong salinlahi (lolo sa lolo), saka sa kanyang ina, at pagkatapos ay sa ina ng ama (lola sa ama).
Verse 24
तन्मात्रे दक्षिणाग्रेषु कुशेष्वेवं यजेत् पितॄन् इन्द्रवारुणवायव्या याम्या वा नैरृताय ये
Sa nasukat na pook‑ritwal—gamit ang damong kuśa na ang dulo ay nakaharap sa timog—sambahin ang mga Pitṛ sa ganitong paraan, na tinatawag yaong kaugnay nina Indra, Varuṇa, at Vāyu; o yaong nasa dako ni Yama; o yaong kabilang sa direksiyong Nairṛta (timog‑kanluran).
Verse 25
ते काकाः पितृगृहन्तु इमं पिण्डं मयोद्वृतम् काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत्
“Nawa’y tanggapin ng mga uwak na ito—bilang mga Ama‑ninuno—ang piṇḍang inihandog ko.” At sa itinakdang mantra, iharap ang ‘piṇḍa para sa uwak’; gayundin, magbigay ng piṇḍa sa isang aso.
Verse 26
विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ शुनौ तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा
Dalawang aso—isang maitim at isang sari‑sari ang kulay—na isinilang sa angkan ni Vivasvat: sa kanila ko ihahandog ang piṇḍa. Nawa’y lagi nila akong ingatan sa daan.
Verse 27
श्यामशबलाविति ज , ञ , ट च सौरभेय्यः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः प्रतिगृह्णन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः
“Śyāma” at “Śabalā”, at (mga pantig-binhi) ja, ña, at ṭa—sa gayon ay tinatawag ang mga bakang Saurabheya: nawa’y ang mga bakang iyon, na kapaki-pakinabang sa lahat, nagpapadalisay at pumupuksa ng kasalanan, mga ina ng tatlong daigdig, ay tumanggap ng aking handog na subo.
Verse 28
ग्रोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा भिक्षां प्रदापयेत् अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं
Matapos isagawa ang mapalad na ritwal na svastyayana at ang paghahandog ng unang subo, dapat magbigay ng limos/pagkain; at pagkaraan ng paggalang sa mga panauhin at sa mga dukha, saka lamang kakain ang maybahay para sa sarili.
Verse 29
इ स्वाहा ॐ आत्मकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ॐ मनुष्यकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ॐ एनस एनसो ऽवयजनमसि स्वाहा यच्चाहमेनो विद्वांश् चकार यच्चविद्वांस्तस्य सर्वस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा अग्नये स्विष्टिकृते स्वाहा ॐ प्रजापतये स्वाहा विष्णुपूजावैश्वदेवबलिस्ते कीर्तितो मया
“I—svāhā. Oṃ, ikaw ang ritwal ng pagtubos (avayajana) sa kasalanang bunga ng sariling gawa—svāhā. Oṃ, ikaw ang ritwal ng pagtubos sa kasalanang bunga ng gawa ng iba—svāhā. Oṃ, ikaw ang ritwal ng pagtubos sa kasalanan—svāhā. At anumang kasalanang nagawa ko nang may kamalayan o di-nalalaman—sa lahat ng iyon, ikaw ang ritwal ng pagtubos—svāhā. Handog kay Agni, ang Sviṣṭakṛt, tagapagpaganap ng maayos na alay—svāhā. Oṃ, handog kay Prajāpati—svāhā. Sa gayon, naipahayag ko sa iyo ang pagsamba kay Viṣṇu at ang Vaiśvadeva-bali.”
Mantra-bath (Āpo hi ṣṭhā) → arghya to Viṣṇu → pādya/ācamanā/abhiṣecana with specified water-mantras → consecration of upacāras (gandha, vastra, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya) → homa with prescribed preparations → Vaiśvadeva-style deity oblations → bali distribution by deities/directions and beings → daily piṇḍa rites (pitṛs; crow/dog offerings) → atithi-sevā and feeding → avayajana expiation formulas.
By establishing Viṣṇu-centered śānti through mantra-purification, correctly ordered homa and bali, and comprehensive appeasement of deities, directional powers, bhūtas, and pitṛs—treating omen-control as a byproduct of restored ritual and cosmic order.
Worship may be performed at the altar-edge, through a full water-pot (pūrṇa-ghaṭa), on a riverbank, or upon a lotus; peace is still attained through Viṣṇu worship even without a formal image.
A set of svāhā formulas declaring the offering as expiation for sins done by oneself, by others, and for sins committed knowingly and unknowingly, followed by oblations to Sviṣṭakṛt Agni and Prajāpati.