Adhyaya 235

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे आजस्रिकं नाम चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः रणदीक्षा पुष्कर उवाच यात्राविधानपूर्वन्तु वक्ष्ये साङ्ग्रामिकं विधिं सप्ताहेन यदा यात्रा भविष्यति महीपतेः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa ay nagwakas ang ika-234 na kabanata na tinatawag na “Ājasrika.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-235 na kabanata: “Raṇadīkṣā” (pagpapabanal bago ang digmaan). Sinabi ni Puṣkara: “Ipapaliwanag ko ang pamamaraan ng pakikidigma, na inuunahan ng mga tuntunin para sa maharlikang paglalakbay, kapag ang pagmartsa ng hari ay magaganap sa loob ng pitong araw.”

Verse 2

पूजनीयो हरिः शम्भुर्मोदकाद्यैर् विनायकः द्वितीये ऽहनि दिक्पालान् सम्पूज्य शयनञ्चरेत्

Dapat sambahin si Hari (Viṣṇu) at si Śambhu (Śiva); at si Vināyaka (Gaṇeśa) sa pamamagitan ng mga modaka at kahalintulad na handog. Sa ikalawang araw, matapos sambahin nang wasto ang mga Tagapagbantay ng mga Direksiyon (Dikpāla), isagawa ang ritwal ng paghihiga (pagtulog na may pagtalima sa ritwal).

Verse 3

शय्यायां वा तदग्रे ऽथ देवान् प्रार्च्य मनुं स्मरेत् नमः शम्भोः त्रिनेत्राय रुद्राय वरदाय च

Maging nasa higaan o sa harap nito sa nararapat na lugar, matapos munang sambahin ang mga diyos, dapat alalahanin ang mantra: “Pagpupugay kay Śambhu na may Tatlong Mata; kay Rudra, ang Tagapagkaloob ng mga biyaya.”

Verse 4

वामनाय विरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः संविशेदिति ज भगवन्देवदेवेश शूलभृद्वृषवाहन

“Pagpupugay kay Vāmana; pagpupugay kay Virūpa; pagpupugay sa Panginoon ng mga panaginip.” Sa pagsasabi nito, dapat nang humiga (upang matulog). O Bhagavān—Diyos ng mga diyos, may tangan ng trident, na ang sasakyan ay ang toro (Vṛṣavāhana)!

Verse 5

इष्टानिष्टे ममाचक्ष्व स्वप्ने सुप्तस्य शाश्वत यज्जाग्रतो दूरमिति पुरोधा मन्त्रमुच्चरेत्

“O Walang Hanggan, ipahayag mo sa akin ang mabuti at masamang bunga ng panaginip ng taong natutulog.” Sa gayong pagtatanong, ang pari ng angkan ay dapat bumigkas ng mantra: “Yaong malayo para sa taong gising.”

Verse 6

तृतीये ऽहनि दिक्पालान् रुद्रांस्तान् दिक्पतीन्यजेत् ग्रहान् यजेच्चतुर्थे ऽह्नि पञ्चमे चाश्विनौ यजेत्

Sa ikatlong araw, dapat sambahin ang mga tagapagbantay ng mga direksiyon—ang mga Rudra na namumuno sa mga panig. Sa ikaapat na araw, sambahin ang mga Graha (mga diyos ng mga planeta), at sa ikalimang araw, sambahin ang kambal na Aśvin.

Verse 7

मार्गे या देवतास्तासान्नद्यादीनाञ्च पूजनं दिव्यान्तरीक्षभौमस्थदेवानाञ्च तथा बलिः

Dapat sambahin ang mga diyos na nasasalubong sa daan, gayundin ang mga ilog at iba pa; at gayon din, maghandog ng bali sa mga diyos na nananahan sa langit, sa gitnang rehiyon (himpapawid), at sa lupa.

Verse 8

रात्रौ भूतगणानाञ्च वासुदेवादिपूजनं भद्रकाल्याः श्रियः कुर्यात् प्रार्थयेत् सर्वदेवताः

Sa gabi, dapat ding magsagawa ng pagsamba sa mga pangkat ng Bhūta (mga nilalang-espiritu), na nagsisimula kay Vāsudeva; isagawa ang ritwal para sa śrī (kasaganaan) ni Bhadrakālī, at manalangin sa lahat ng mga diyos.

Verse 9

वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः नारायणो ऽब्जजो विष्णुर् नारसिंहो वराहकः

Siya ay si Vāsudeva; Saṅkarṣaṇa; Pradyumna; at Aniruddha. Siya ay si Nārāyaṇa; ang Isinilang sa Loto (Brahmā); si Viṣṇu; si Narasiṃha; at si Varāha.

Verse 10

शिव ईशस्तत्पुरुषो ह्य् अघोरो राम सत्यजः सूर्यः सोमः कुजश्चान्द्रिजीवशुक्रशनैश् चराः

Si Śiva, Īśa, Tatpuruṣa, at tunay na Aghora; gayundin si Rāma at Satyaja—mga katawagan ito para sa Araw at sa Buwan; at gayon din si Kuja (Mars) at ang mga diyos ng mga planeta: Budha (isinilang sa Buwan), Bṛhaspati (Jīva), Śukra, at Śanaiścara.

Verse 11

राहुः केतुर्गणपतिः सेनानी चण्डिका ह्य् उमा लक्ष्मीः सरस्वती दुर्गा ब्रह्माणीप्रमुखा गणाः

Sina Rāhu at Ketu, si Gaṇapati, ang banal na Kumandante (Senānī), si Caṇḍikā, tunay na si Umā, si Lakṣmī, si Sarasvatī, si Durgā, at ang mga pangkat na pinangungunahan ni Brahmāṇī—sila’y dapat alalahanin at tawagin sa pagsamba.

Verse 12

रुद्रा इन्द्रादयो वह्निर् नागास्तार्क्ष्यो ऽपरे सुराः दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठा विजयाय भवन्तु मे

Nawa’y ang mga Rudra, si Indra at iba pang mga diyos, si Agni, ang mga Nāga, si Tārkṣya (Garuḍa), at ang natitirang mga diyos—yaong nananahan sa banal na daigdig, sa kalagitnaang himpapawid, at sa ibabaw ng lupa—ay maging para sa aking tagumpay.

Verse 13

मर्दयन्तु रणे शत्रून् सम्प्रगृह्योपहारकं सपुत्रमातृभृत्यो ऽहं देवा वः शरणङ्गतः

Nawa’y durugin nila ang mga kaaway sa labanan, matapos masakmal ang nagdadala ng buwis/handog. O mga diyos, ako—kasama ang aking mga anak, ina, at mga tagapaglingkod—ay lumapit sa inyo upang magkanlong.

Verse 14

तत्पुरत इति ख रात्रावित्यादिः, सत्यज इत्य् अन्तः पाठः ग पुस्तके नास्ति मर्दयन्तु च मे शत्रूनिति घ , ञ च अवन्तु मां स्वभृत्यो ऽहमिति ज , ट च चामूनां पृष्ठतो गत्वा रिपुनाशा नमो ऽस्तु वः विनिवृत्तः प्रदास्यामि दत्तादभ्यधिकं बलिं

“‘Sa harap niyon’—ganyan ang pagbasa ng resensiyong Kha; ‘sa gabi’ at iba pa—isa pang pagbasa. Ang hulihang ‘satyaja’ ay wala sa manuskritong Ga. ‘At nawa’y durugin nila ang aking mga kaaway’—pagbasa ng Gha at Ña. ‘Nawa’y ingatan nila ako; ako’y sarili nilang lingkod’—pagbasa ng Ja at Ṭa. ‘Pagkaraang pumunta sa likuran ng hukbo (cāmū), O mga tagapuksa ng kaaway, pagpupugay sa inyo. Sa aking pagbabalik (na ligtas), mag-aalay ako ng bali na higit pa sa naialay (noon).’”

Verse 15

षष्ठे ऽह्नि विजयस्नानं कर्तव्यं चाभिषेकवत् यात्रादिने सप्तमे च पूजयेच्च त्रिविक्रमं

Sa ikaanim na araw, dapat isagawa ang ‘paliligo ng tagumpay’ (vijaya-snāna), at gawin din ang abhiṣeka (pagpapahid/pagbubuhos na pangkonsagrasyon) gaya ng sa ritwal ng pagtatalaga. Sa ikapitong araw, na araw ng yātrā (prusisyon/pista), sambahin si Trivikrama (Viṣṇu).

Verse 16

नीराजनोक्तमन्त्रैश् च आयुधं वाहनं यजेत् पुण्याहजयशब्देन मन्त्रमेतन्निशामयेत्

At sa mga mantrang itinakda para sa nīrājana (mapalad na pag-ikot ng ilaw), dapat sambahin/italaga ang mga sandata at sasakyan; at sa pagbigkas ng “puṇyāha” (nawa’y maging mapalad ang araw na ito) at “jaya” (tagumpay), dapat bigkasin ang mantrang ito ayon sa tuntunin.

Verse 17

दिव्यान्तरीक्षभूमिष्ठाः सन्त्वायुर्दाः सुराश् च ते देवसिद्धिं प्राप्नुहि त्वं देवयात्रास्तु सा तव

Nawa’y maging mapagpala sa iyo ang mga banal na nananahan sa langit at sa lupa—ang mga Deva na nagbibigay-buhay. Nawa’y makamtan mo ang banal na katuparan (deva-siddhi); at ito nga ang iyong devayātrā (banal na paglalakbay/ritwal).

Verse 18

रक्षन्तु देवताः सर्वा इति श्रुत्वा नृपो व्रजेत् गृहीत्वा सशरञ्चापं धनुर्नागेति मन्त्रत

Pagkarinig sa pagbigkas na, “Nawa’y ingatan ako ng lahat ng mga diyos,” dapat magpatuloy ang hari, tangan ang busog na may mga palaso, at bigkasin ayon sa mantra ang pormulang “dhanur-nāga.”

Verse 19

तद्विष्णोरिति जप्त्वाथ दद्याद्रिपुमुखे पदं दक्षिणं पदं द्वात्रिंशद्दिक्षु प्राच्यादिषु क्रमात्

Matapos bigkasin ang mantrang nagsisimula sa “tad viṣṇoḥ …”, saka ilagay ang mga pada (bahagi ng mantra) na nakaharap sa kaaway; at ilagay nang sunod-sunod ang “kanang pada” sa tatlumpu’t dalawang direksiyon, simula sa silangan at iba pa, ayon sa wastong kaayusan.

Verse 20

नागं रथं हयञ्चैव धुर्यांश् चैवारुहेत् क्रमात् आरुह्य वाद्यैर् गच्छेत् पृष्थतो नावलोकयेत्

Dapat siyang sumakay nang sunod-sunod sa elepante, karwahe, kabayo, at mga hayop na panghila; at pagkasakay, magpatuloy na may kasamang tugtugin ng mga instrumento, at huwag lumingon sa likuran.

Verse 21

क्रोशमात्रं गतस्तिष्ठेत् पूजयेद्देवता द्विजान् परदेशं व्रजेत् पश्चादात्मसैन्यं हि पालयन्

Pagkaraang makalakad lamang ng isang krośa, dapat siyang huminto at magbigay-galang sa mga diyos at sa mga dvija (dalawang ulit na isinilang); pagkatapos ay maglakbay patungo sa banyagang lupain habang binabantayan ang sariling pangkat (hukbo).

Verse 22

राजा प्राप्य देवेशन्तु देशपालन्तु पालयेत् देवानां पूजनं कुर्यान्न छिन्द्यादायमत्र तु

Pagkatamo ng paghahari, dapat pangalagaan ng hari ang Panginoon ng mga diyos at ang mga tagapangalaga ng lupain. Dapat niyang isagawa ang pagsamba sa mga diyos, at dito’y huwag niyang bawasan ang kanilang makatarungang kita (handog/ambag).

Verse 23

नावमानयेत्तद्देश्यानागत्य स्वपुरं पुनः पृष्ठश् चैव रिपुनाशो भवेद्यथेति ट जित्वा शत्रुं प्रदास्यामीति ट जैत्रा यात्रास्त्विति ट प्राप्तविदेशस्तु इति ग , घ , ञ च देशाचारन्तु पालयेदिति ख देशाचारणेण पालयेदिति ग , घ , छ , ज , ञ च जयं प्राप्यार्चयेद्देवान् दद्याद्दानानि पार्थिवः

Pagdating sa banyagang lupain, huwag niyang hamakin ang mga tao roon; at pagbalik sa sariling lungsod, tiyakin niyang mapuksa ang kaaway mula sa likuran ayon sa nararapat. “Pagkatapos magapi ang kaaway, magbibigay ako ng mga kaloob”—ganyan ang sinabi. Ito ang mga paglalakbay ng tagumpay (jaitra-yātrā). Kapag nasa banyagang bansa, sundin ang mga kaugaliang panlugar. Pagkamit ng tagumpay, dapat sambahin ng hari ang mga diyos at magbigay ng kawanggawa.

Verse 24

द्वितीये अहनि सङ्ग्रामो भविष्यति यदा तदा स्नपयेद्गजमश्वादि यजेद्देवं नृपसिंहकं

Kung ang labanan ay magaganap sa ikalawang araw, sa panahong iyon ay dapat isagawa ang ritwal na pagpapaligo at paglilinis (snāpana) sa elepante, mga kabayo, at iba pa, at sambahin ang diyos na Nṛpasiṁhaka (Narasimha, ang Panginoong Tao-Leon).

Verse 25

छत्रादिराजलिङ्गानि शस्त्राणि निशि वै गणान् प्रातर्नृसिंहकं पूज्य वाहनाद्यमशेषतः

Sa gabi, dapat sambahin ang mga sagisag ng pagkahari na nagsisimula sa payong-pananggalang, at ang mga sandata; gayundin ang mga pangkat ng mga gaṇa na tagapaglingkod. Sa umaga, matapos sambahin si Narasiṃha, dapat sambahin nang walang nalalaktawan ang lahat, na nagsisimula sa mga sasakyan o sinasakyan (vāhana) at iba pa.

Verse 26

पुरोधसा हुतं पश्येद्वह्निं हुत्वा द्विजान्यजेत् गृहीत्वा सशरञ्चापं गजाद्यारुह्य वै व्रजेत्

Dapat ipahandog ang alay sa pamamagitan ng purohita (punong saserdote ng hari) at saka pagmasdan ang banal na apoy. Pagkaraan ng paghahandog sa apoy, dapat parangalan ang mga “dalawang-bes na isinilang” (mga brahmin). Hawak ang busog at mga palaso, sumakay sa elepante o ibang sasakyan at lumabas upang maglakbay.

Verse 27

देशे त्वदृश्यः शत्रूणां कुर्यात् प्रकृतिकल्पनां संहतान् योधयेदल्पान् कामं विस्तारयेद्बहून्

Sa pook na hindi siya nakikita ng mga kaaway, dapat siyang magbalak ng pagpapakitang-lakas. Pagsabungin ang kakaunti na wari’y siksik na nagkakaisa; at kung kailangan, ipakita ang marami na wari’y nakakalat at malawak, upang mailigaw ang kaaway.

Verse 28

सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभिः सह व्यूहाः प्राण्यङ्गरूपाश् च द्रव्यरूपाश् च कीर्तिताः

Ang harapang hanay na tinatawag na “sūcīmukha” (dulo ng karayom) ay sinasabing angkop para sa maliit na hukbo kapag kumikilos kasama ng mas malaking puwersa. Ang mga pormasyon ng digmaan (vyūha) ay inilalarawan na may dalawang uri: yaong hugis-anggota ng mga nilalang na may buhay, at yaong nakabatay sa anyo ng mga bagay na materyal (walang buhay).

Verse 29

गरुडो मकरव्यूहश् चक्रः श्येनस्तथैव च अर्धचन्द्रश् च वज्रश् च शकटव्यूह एव च

Ang mga pormasyon (sa labanan) ay: Garuḍa, Makara-formation, Cakra (gulong), Śyena (lawin), Ardhacandra (kalahating-buwan), Vajra (kulog/diamante), at ang Śakaṭa-formation (kariton o bagon).

Verse 30

मण्डलः सर्वतोभद्रः सूचीव्यूहश् च ते नराः व्यूहानामथ सर्वेषां पञ्चधा सैन्यकल्पना

Ang pormasyon na pabilog, ang pormasyong “mapalad sa lahat ng panig,” at ang pormasyong “karayom (wedge)”—ito, O mga lalaki; at bukod dito, para sa lahat ng pormasyon, ang pag-aayos ng hukbo ay may limang uri.

Verse 31

द्वौ पक्षावनुपक्षौ द्वावश्यं पञ्चमं भवेत् एकेन यदि वा द्वाभ्यां भागाभ्यां युद्धमाचरेत्

Dapat may dalawang pakpak at dalawang pakpak na pantulong; at kailangang may ikalimang (dibisyon). Dapat makipaglaban gamit ang isang dibisyon, o gamit ang dalawang dibisyon (ayon sa pangangailangan).

Verse 32

भागत्रयं स्थापयेत्तु तेषां रक्षार्थमेव च न व्यूहकल्पना कार्या राज्ञो भवति कर्हिचित्

Dapat niyang itatag ang tatluhang paghahati para lamang sa kanilang pag-iingat; sapagkat para sa hari, ang paglikha ng mga pormasyong pandigma (vyūha) ay hindi dapat gawin kailanman (kung walang pangangailangan).

Verse 33

मूलच्छेदे विनाशः स्यान्न युध्येच्च स्वयन्नृपः सैन्यस्य पश्चात्तिष्ठेत्तु क्रोशमात्रे महीपतिः

Kapag naputol ang “ugat” (ang pangunahing sandigan/linya ng suplay), magbubunga ito ng pagkapuksa. Hindi dapat lumaban ang hari nang personal; sa halip, ang panginoon ng lupain ay manatili sa likuran ng hukbo, sa layong humigit-kumulang isang krośa.

Verse 34

भग्नसन्धारणं तत्र योधानां परिकीर्तितं प्रधानभङ्गे सैन्यस्य नाशस्थानं विधीयते

Sa ganitong kalagayan, ang “pagpapanatiling magkakapit ang mga nabasag” ay inilalarawan bilang tungkulin ng mga mandirigma; kapag nabasag ang pangunahing pinuno/yunit sentral, doon natitiyak ang punto ng pagkapuksa ng hukbo.

Verse 35

न संहतान्न विरलान्योधान् व्यूहे प्रकल्पयेत् आयुधानान्तु सम्मर्दो यथा न स्यात् परस्परं

Sa pag-aayos ng pormasyon ng labanan (vyūha), huwag ilagay ang mga mandirigma nang masyadong siksik o masyadong kalat, upang hindi magsalpukan at magkabuhol-buhol ang kanilang mga sandata.

Verse 36

भेत्तुकामः परानीकं संहतैर् एव भेदयेत् भेदरक्ष्याः परेणापि कर्तव्याः संहतास् तथा

Ang nagnanais bumutas sa hanay ng kaaway ay dapat sumalakay lamang sa pamamagitan ng mga kawal na magkakadikit ang pormasyon. Gayundin, ang kabilang panig ay dapat ding panatilihing siksik ang mga yunit upang makapagtanggol laban sa pagbutas.

Verse 37

व्यूहं भेदावहं कुर्यात् परव्यूहेषु चेच्छया गजस्य पादरक्षार्थाश् चत्वारस्तु तथा द्विज

Kung nanaisin, dapat siyang gumamit ng pormasyong nagdudulot ng pagbutas sa mga pormasyon ng kaaway. Gayundin, O brāhmaṇa (dwija), apat na mandirigma ang itatalaga upang bantayan ang mga paa ng elepante.

Verse 38

रथस्य चाश्वाश् चत्वारः समास्तस्य च चर्मिणः धन्विनश् चर्मिभिस्तुल्याः पुरस्ताच्चर्मिणो रणे

Ang karwahe ay dapat may apat na kabayo; at kasama nito ay may mga tagapagdala ng kalasag. Ang mga mamamana ay dapat kapantay ang bilang sa mga tagapagdala ng kalasag; at sa labanan, ang mga tagapagdala ng kalasag ang ilalagay sa unahan.

Verse 39

पृष्ठतो धन्विनः प्रश्चाद्धन्विनान्तुरगा रथाः रथानां कुञ्जराः पश्चाद्दातव्याः पृथिवीक्षिता

Sa hulihan ay ilalagay ang mga mamamana; sa likod ng mga mamamana ang kabalyeriya at mga karwahe. Sa likod ng mga karwahe, ilalagay ang mga elepante—O hari, tagapangalaga ng lupa.

Verse 40

पदातिकुञ्जराश्वानां धर्मकार्यं प्रयत्नतः शूराः प्रमुखतो देयाः स्कन्धमात्रप्रदर्शनं

Para sa impanterya, mga elepante, at kabalyerya, ang mapagkawanggawang tungkuling-dharma ng paglusob ay dapat isagawa nang may pagsisikap; ang matatapang ay dapat gantimpalaan muna, kahit batay lamang sa “pagpapakita ng balikat” (pagharap at paglitaw sa unahan bilang subok na mandirigma).

Verse 41

कर्तव्यं भीरुसङ्घेन शत्रुविद्रावकारकं दारयन्ति पुरस्तात्तु न देया भीरवः पुरः

Ang pangkat ng mga duwag ay dapat bigyan ng tungkuling magpapangalat sa kaaway; ngunit huwag silang ilagay sa unahang hanay, sapagkat sa harapan sila’y madaling mabuwag at umurong.

Verse 42

प्रोत्साहन्त्येव रणे भीरून् शूराः पुरस्थिताः प्रांशवः शकुनाशाश् च ये चाजिह्मेक्षणा नराः

Sa labanan, ang mga bayani na nakapuwesto sa likuran ay nagpapalakas-loob sa mga duwag—mga taong matatangkad, bihasa sa pagbasa ng mga palatandaan, at yaong tuwid ang titig (matatag at walang daya).

Verse 43

संहतभ्रूयुगाश् चैव क्रोधना कलहप्रियाः नित्यहृष्टाः प्रहृष्टाश् च शूरा ज्ञेयाश् चकामिनः

Yaong magkadikit ang kilay, madaling magalit at mahilig sa alitan—ngunit laging masaya at masigla—ay dapat kilalaning matatapang; at dapat ding malaman na sila’y mapusok sa kāma (pagnanasa).

Verse 44

संहतानां हतानां च रणापनयनक्रिया प्रतियुद्धं गजानाञ्च तोयदानादिकञ्च यत्

Itinuturo rin nito ang mga pamamaraan sa pag-alis mula sa larangan ng digmaan ng mga hukbong nagtipon at ng mga nasawi, ang pakikipaglaban bilang tugon ng mga elepante, at lahat ng may kinalaman sa pagpapainom ng tubig at iba pang kaukulang pag-aasikaso.

Verse 45

शत्रुद्रावकारणमिति ख , ग , घ , ञ च ये च जिह्मेक्षणा इति ख , ग , घ , ञ च वलापनयनक्रियेति ज आयुधानयनं चैव पत्तिकर्म विधीयते रिपूणां भेत्तुकामानां स्वसैन्यस्य तु रक्षणं

“Dahilan upang paatrasin at paalisin ang kaaway”—ganyan ang pagbasa ng mga salin Kha, Ga, Gha, at Ña; at “yaong may baluktot na tingin/mata”—ganyan din ang pagbasa nila; samantalang ang J(a) ay nagbabasa ng “pamamaraan ng pag-aalis ng lakas (vala) ng kaaway.” Sa alinmang pagbasa, ang pagdadala ng mga sandata ay itinakda bilang gawain ng impanterya (pattikarma), para sa mga nagnanais bumasag sa mga kaaway at para sa pag-iingat sa sariling hukbo.

Verse 46

भेदनं संहतानाञ्च चर्मिणां कर्म कीर्तितं विमुखीकरणं युद्धे धन्विनां च तथोच्यते

Ang “pagbasag (sa hanay ng kaaway)” ay ipinahahayag na wastong gawain para sa mga nakasiksik na magkakahanay at para sa mga tagapagdala ng kalasag; at gayundin, sa labanan, ang “pagpapatalikod sa kaaway” (pagpapa-atras o pagpapa-urong) ay sinasabing gawain ng mga mamamana.

Verse 47

दूरापसरणं यानं सुहतस्य तथोच्यते त्रासनं रिपुसैन्यानां रथकर्म तथोच्यते

Ang “pag-urong palayo” ay tinatawag na paggalaw (yāna) ng taong matinding napinsala; at ang “pagpapasindak sa mga hukbo ng kaaway” ay tinatawag ding gawain ng karwaheng pandigma (ratha-karma).

Verse 48

भेदनं संहतानाञ्च भेदानामपि संहतिः प्राकारतोरणाट्टालद्रुमभङ्गश् च सङ्गते

Sa malapítang sagupaan, dapat gamitin ang pagbasag sa siksik na hanay ng kaaway; at gayundin ang muling pagtipon (pagpapatatag) ng sariling mga yunit na nagkawatak-watak; at sa gayong engkuwentro, ang paggiba sa mga pader na tanggulan, mga tarangkahan, mga tore sa pader, at maging ang pagputol/pagpabagsak ng mga punongkahoy (na ginagamit sa pagtatanggol o pagharang).

Verse 49

पत्तिभूर्विषमा ज्ञेया रथाश्वस्य तथा समा सकर्दमा च नागानां युद्धभूमिरुदाहृता

Ang lupang para sa impanterya ay dapat maunawaang hindi pantay; para sa karwahe at kabayo naman, dapat ay patag. Para sa mga elepante, ang larangang may putik ay ipinahahayag na angkop na pook ng digmaan.

Verse 50

एवं विरचितव्यूहः कृतपृष्ठदिवाकरः तथानुलोमशुक्रार्किदिक्पालमृदुमारुताः

Sa gayon dapat ayusin ang hanay ng labanan—ilagay ang Araw bilang bantay sa likuran; at sa wastong pagkakasunod pasulong, ilagay si Venus, si Saturno (anak ng Araw), ang mga Tagapangalaga ng mga Direksiyon, at ang banayad na mga Hangin.

Verse 51

योधानुत्तेजयेत्सर्वान्नामगोत्रावदानतः भोगप्राप्त्या च विजये स्वर्गप्राप्त्या मृतस्य च

Dapat niyang pasiglahin at palakasin ang lahat ng mandirigma sa pamamagitan ng pagbanggit ng kanilang mga pangalan, angkan, at mga gawang kabayanihan—(na may katiyakang) kung magwawagi ay tatamasa ng ligaya at gantimpala, at kung mamamatay sa labanan ay makakamtan ang langit.

Verse 52

जित्वारीन् भोगसम्प्राप्तिः मृतस्य च परा गतिः निष्कृतिः स्वामिपिण्डस्य नास्ति युद्धसमा गतिः

Sa pagdaig sa mga kaaway, nakakamit ang mga kaluguran; at para sa namatay (sa digmaan) ay may pinakamataas na hantungan. Ito ang pagtubos sa pagkaing tinanggap mula sa panginoon; walang landas (ng pagkakamit) na kapantay ng pakikidigma.

Verse 53

शूराणां रक्तमायाति तेन पापन्त्यजन्ति ते धातादिदुःखसहनं रणे तत् परमन्तपः

Kapag dumanak ang dugo ng mga bayani, sa pamamagitan niyon ay naihuhulog nila ang kanilang mga kasalanan; at ang pagtitiis sa mga kirot gaya ng sugat at iba pang pighating pangkatawan sa labanan—ito ang pinakamataas na pag-aayuno at pagkamapagtimpi, O tagasunog ng kaaway.

Verse 54

वराप्सरःसहस्राणि यान्ति शूरं रणे मृतं स्वामी सुकृतमादत्ते भग्नानां विनिवर्तिनां

Libu-libong mararangal na Apsaras ang lalapit sa bayaning namatay sa labanan; ngunit ang panginoon (hari/kumandante) ay kumukuha ng kabutihang-loob o gantimpalang espirituwal ng mga nagwatak sa hanay at umurong mula sa pakikipaglaban.

Verse 55

ब्रह्महत्याफलं तेषां तथा प्रोक्तं पदे पदे त्यक्त्वा सहायान् यो गच्छेद्देवास्तस्य विनष्टये

Kaya nito, sa bawat hakbang ay ipinahahayag para sa kanila ang bunga ng pagpatay sa Brahmana. Ang sinumang tumalikod sa mga kasama at magpatuloy nang mag-isa—laban sa kanya kikilos ang mga diyos upang siya’y mapuksa.

Verse 56

अश्वमेधफलं प्रोक्तं शूराणामनिर्वर्तिनां धर्मनिष्ठे जयो राज्ञि योद्धव्याश् च समाः समैः

Ipinahahayag na para sa mga bayaning hindi umatras mula sa labanan, ang gantimpala ay kapantay ng handog na Aśvamedha. Kapag ang hari ay matatag sa dharma, tiyak ang tagumpay para sa kanya; at ang magkakapantay ay dapat lumaban sa magkakapantay.

Verse 57

गजाद्यैश् च गजाद्याश् च न हन्तव्याः पलायिनः न प्रेक्षकाः प्रविष्टाश् च अशस्त्राः प्रतितादयः

Ang mga tumakas ay hindi dapat patayin—maging sila man ay mula sa hukbong elepante at mga katulad na pangkat, o iba pang kawal. Hindi rin dapat saktan ang mga nanonood, ang mga pumasok (sa larangan o kampo) na walang hangaring lumaban, ang mga walang sandata, at ang mga sumuko at mga katulad nila.

Verse 58

शान्ते निद्राभिभूते च अर्धोत्तीर्णे नदीवने दुर्दिने कूटयुद्धानि शत्रुनाशार्थमाचरेत्

Kapag (ang kaaway) ay panatag, kapag dinaig ng antok, kapag nasa kalagitnaan ng pagtawid sa ilog, sa gubat na nasa pampang-ilog, at sa mga araw na masama ang panahon—dapat gumamit ng lihim/di-karaniwang paraan ng pakikidigma upang lipulin ang kaaway.

Verse 59

बाहू प्रगृह्य विक्रोशेद्भग्ना भग्नाः परे इति प्राप्तं मित्रं बलं भूरि नायको ऽत्र निपातितः

Itaas ang mga bisig at sumigaw nang malakas: “Wasak na ang kaaway—wasak na!” Sa gayon, (ipinababalita) na dumating na ang saganang lakas ng mga kakampi, at ang pinunong kumander ng kaaway ay napatumba rito.

Verse 60

सेनानीर्निहताश्चायं भूपतिश्चापि विप्लुतः विद्रुतानान्तु योधानां मुखं घातो विधीयते

Kapag napatay na ang pinunong kumander at ang hari ay nalugmok sa kaguluhan, para sa mga mandirigmang tumatakas ay itinakda ang paghampas mula sa harapan (pagpalo sa mukha/harap).

Verse 61

धूपाश् च देया धर्मज्ञ तथा च परमोहनाः पताकाश् चैव सम्भारो वादित्राणाम् भयावहः

O nakaaalam ng dharma, dapat ding maghandog ng insenso (dhūpa), gayundin ng mga bagay na lubhang nakaaakit; at magtindig ng mga watawat, kasama ang ganap na kasangkapan ng mga instrumentong pangtugtog, na inayos sa paraang nakapangingilabot at maringal.

Verse 62

सम्प्राप्य विजयं युद्धे देवान्विप्रांश् च संयजेत् रत्नानि राजगामीनि अमात्येन कृते रणे

Pagkamit ng tagumpay sa digmaan, dapat sambahin nang wasto ang mga diyos at parangalan ang mga Brahmin; at ang mga hiyas at mahahalagang bagay na ukol sa hari ay dapat dalhin sa hari, kahit ang labanan ay isinagawa ng isang ministro.

Verse 63

तस्य स्त्रियो न कस्यापि रक्ष्यास्ताश् च परस्य च शत्रुं प्राप्य रणे मुक्तं पुत्रवत् परिपालयेत्

Ang mga babae niya ay hindi dapat lapastanganin ninuman; at ang mga babae ng iba ay dapat ding pangalagaan. At kapag nakamit ang kaaway na pinalaya (o sumuko) sa labanan, dapat siyang alagaan at ingatan na parang anak na lalaki.

Verse 64

पुनस्तेन न योद्धव्यं देशाचारादि पालयेत् ततश् च स्वपुरं प्राप्य ध्रुवे भे प्रविशेद् गृहं

Hindi na dapat makipagdigma sa kanya muli; sa halip, panatilihin ang mga kaugalian at itinakdang gawi ng lupain. Pagkaraan, pagdating sa sariling lungsod, pumasok sa bahay sa itinakdang tiyak at mapalad na oras.

Verse 65

देवादिपूजनं कुर्याद्रक्षेद्योधकुटुम्बकं संविभागं प्रावाप्तैः कुर्याद् भृत्यजनस्य च

Dapat niyang isagawa ang pagsamba sa mga diyos at iba pang iginagalang; dapat niyang pangalagaan ang mga sambahayan ng mga kawal; at mula sa mga bagay na natamo nang wasto, dapat din niyang maglaan ng nararapat na bahagi para sa mga lingkod at mga umaasa sa kanya.

Verse 66

रणादीक्षा मयोक्ता ते जयाय नृपतेर्ध्रुवा

Ang pagtatalaga para sa digmaan na ito ay itinuro ko na sa iyo; para sa isang hari, ito ay tiyak na paraan tungo sa tagumpay.