Adhyaya 286

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे कल्पसागरो नाम पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षडशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजचिकित्सा पालकाप्य उवाच गजलक्ष्म चिकित्साञ्च लोमपाद यदामि ते दीर्घहस्ता महोच्छ्वासाः प्रसस्तास्ते महिष्णवः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagtatapos ang ika-285 kabanata na tinatawag na “Kalpa-sāgara.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-286 kabanata: “Gamutan ng Elepante.” Wika ni Pālakāpya: “O Lomapāda, ituturo ko sa iyo ang lunas sa mga sakit at mga palatandaang may karamdaman ng mga elepante. Ang mga elepanteng iyon ay pinupuri bilang napakahusay—mahahaba ang nguso at malalalim ang paghinga—na angkop sa maharlikang kuwadra.”

Verse 2

विंशत्यष्टादशनखाः शीतकालमदाश् च ये दक्षिणञ्चोन्नतन्दन्तं वृंहितं जलदोपमं

Ang mga elepanteng may dalawampu’t walong kuko, na nagkakamusth sa panahon ng malamig, na ang kanang pangil ay nakataas, at ang tinig ay malalim na gaya ng ulap-ulan—ay inilalarawan bilang mapalad at napakahusay na uri.

Verse 3

कर्णौर् च विपूलौ येषां सूक्ष्मविन्द्वन्वितत्वचौ ते धार्या न तथा धार्या वामना ये च सङ्कुशाः

Yaong may malalapad na tainga at balat na may pinong tuldok-tuldok ay dapat tanggapin bilang angkop; ngunit yaong pandak o yaong ang tainga ay nakakurba na tila panggabay na kawit (sankuśa) ay hindi dapat tanggapin sa gayong paraan.

Verse 4

हस्तिन्यः पार्श्वगर्भिण्यो च मूढा मतङ्गजाः वर्णं सत्वं बलं रूपं कान्तिः संहननञ्जवः

Sa mga babaeng elepante, sa mga nagdadalang-tao mula sa tagiliran (ibig sabihi’y nabuntis nang hindi ayon sa wastong pag-aasawa), at sa mga lalaking elepanteng mapurol ang isip—dapat suriin ang kulay, ugali, lakas, anyo, ningning, siksik na pagkakabuo ng katawan, at bilis.

Verse 5

सप्तस्थितो गजश्चेदृक् सङ्ग्रामेरीञ्जयेत्स च कुञ्जराः परमा शोभा शिविरस्य बलस्य च

Kung ang elepante ay itinalaga sa pitong (pamantayang) puwesto sa ganitong paraan, nagdudulot ito ng tagumpay sa labanan; at ang mga elepanteng pandigma ang pinakadakilang karangalan at ganda ng kaparangan ng hukbo at ng buong sandatahan.

Verse 6

आयत्तं कुञ्जरैश् चैव विजयं पृथिवीक्षितां पाकलेषु च सर्वेषु कर्तव्यमनुवासनं

Ang pananaig sa mga hari ng daigdig ay tunay na nakasalalay sa mga elepanteng pandigma; at sa lahat ng kampo at himpilan, dapat ipatupad ang disiplina at maayos na pamamahala.

Verse 7

घृततैलपरीपाकं स्थानं वातविवर्जितं स्कन्धेषु च क्रिया कर्या तथा पालकवन्नृपाः

Maghanda ng lugar na pinahiran at pinainit sa ghee (ghṛta) at langis, na walang ihip ng hangin (vāta); at isagawa ang lunas para sa mga balikat nang gayon din—O mga hari—nang maingat, na parang pag-aaruga sa isang bata.

Verse 8

गोमूत्रं पाण्डुरोगेषु रजनीभ्यां घृतन्द्विज आनाहे तैलसिक्तस्य निषेकस्तस्य शस्यते

Para sa pāṇḍu-roga (pamumutla/uri ng anemya), inirereseta ang ihi ng baka; at ginagamit din ang ghee na hinaluan ng dalawang rajanī (dalawang uri ng luyang-dilaw). O dalawang-beses-na-ipinanganak, sa ānāha (kabag at pag-umbok ng tiyan dahil sa naipit na hangin), inirerekomenda ang niṣeka, ang pagbubuhos na lunas gamit ang langis.

Verse 9

लवणैः पञ्चभिर्मश्रा प्रतिपानाय वारुणी धन्वन्तरिरुवाचेति ञ मर्दना इति ञ विडङ्गत्रिफलाव्योषसैन्धवैः कवलान् कृतान्

Ang vāruṇī (gamot na inuming pinaasim/fermented) na hinaluan ng limang uri ng asin ay iinumin bilang inuming kasunod (sasakyan matapos ang dosis). Ganito ang sinabi ni Dhanvantari. Ang paghahandang tinatawag na “Mardanā” (pinong dinikdik/pinampahid na halo) ay ginagawa sa pagbuo ng mga bolus na pangbibig (kavala) mula sa viḍaṅga, triphalā, vyoṣa, at saindhava (asin-bato).

Verse 10

मूर्छासु भोजयेन्नागं क्षौद्रन्तोयञ्च पाययेत् अग्यङ्गः शिरसः शूले नस्यञ्चैव प्रशस्यते

Sa mga kaso ng himatay (mūrcchā), dapat ipainom/ipakain ang nāga (tingga/lead) bilang pagkain at painumin din ng tubig na may pulot. Para sa sakit ng ulo, inirerekomenda ang pagmamasahe ng ulo gamit ang langis at ang nasya (lunas sa pamamagitan ng ilong).

Verse 11

नागानां स्नेहपुटकः पादरोगानुपक्रमेत् पश्चात् कल्ककषायेण शोधनञ्च विधीयते

Para sa mga karamdaman sa paa, simulan ang lunas sa snehapuṭaka (mamantikang poultice) na inihanda mula sa nāga (tingga/lead). Pagkaraan, isinasagawa ang paglilinis/pagpapadalisay (śodhana) gamit ang kalka (pasta) at kaṣāya (pinakuluang sabaw ng gamot).

Verse 12

शिखितित्तिरिलावानां पिप्पलीमरिचान्वितैः रसैः सम्भोजयेन्नगं वेपथुर्यस्य जायते

Para sa taong nagkakaroon ng panginginig (vepathu), dapat ibigay ang nāga (tingga/lead) sa paraang nagiging makakain, kasama ng katas (rasa) ng pabo-real (peacock) at partridge, na hinaluan ng pippalī (mahabang paminta) at marica (itim na paminta).

Verse 13

बालबिल्वं तथा लोध्रं धातकी सितया सह अतीसारविनाशाय पिण्डीं भुञ्जीत कुञ्जरः

Upang mapawi ang pagtatae (atisāra), ang elepante ay dapat kumain ng isang bolus (piṇḍī) na yari sa murang bilva, lodhra, at dhātakī na hinaluan ng asukal.

Verse 14

नस्यं करग्रहे देयं घृतं लयणसंयुतम् मागधीनागराजाजीयवागूर्मुस्तसाधिता

Para sa nasya (lunas sa ilong), ang ghee ay dapat ibigay habang hawak sa palad; ito’y hinaluan ng asin-bato at inihanda bilang gamot kasama ang māgadhī (pippalī), nāgara (tuyong luya), ajājī (kumin), yavāgū (lugaw na bigas), at mustā (musta).

Verse 15

उत्कर्णके तु दातव्या वाराहञ्च तथा रसम् दशमूलकुलत्थाम्लकाकमाचीविपाचितम्

Sa kalagayang utkarṇaka (pag-umbok/pamamaga ng tainga), dapat ibigay ang taba o katas na mula sa baboy-ramo; at gayundin ang katas na panggamot na niluto (pinakuluan) mula sa daśamūla, kulattha, mga pampaasim, at kākamācī.

Verse 16

तैलमूषणसंयुक्तं गलग्रहगदापहम् अष्टभिर्लवणैः पिष्ठैः प्रसन्नाः पाययेद्घृतम्

Ang ghee na inihanda kasama ng langis at pampainit/pampaalab na sangkap ay nag-aalis ng mga karamdaman ng pagbabara ng lalamunan (galagraha) at sakit sa lalamunan. Kapag ito’y luminaw nang mabuti at nahalo sa paste na mula sa walong uri ng asin, ipainom ang ghee na iyon.

Verse 17

मूत्रभङ्गे ऽथ वा वीजं क्वथितं त्रपूषस्य च त्वग्दोषेषु पिवेन्निम्बं वृषं वा क्वथितं द्विपः

Sa mūtrabhanga (pagbara o pagpigil ng ihi), dapat inumin ang pinaglagaan ng mga buto ng trapūṣa (pipino). Para sa mga sakit sa balat, inumin ang pinaglagaan ng neem, o kung hindi, ang pinaglagaan ng vṛṣa (vāsā).

Verse 18

गवां मूत्रं विडङ्गानि कृमिकोष्ठेषु शस्यते शृङ्गवेरकणाद्राक्षाशर्कराभिः शृतं पयः

Sa mga karamdamang tiyan na dulot ng mga bulate, inirerekomenda ang ihi ng baka at viḍaṅga (huwad na itim na paminta). Gayundin, ang gatas na pinakuluan kasama ang tuyong luya, mahabang paminta, pasas, at asukal ay ipinapayo.

Verse 19

क्षतक्षयकरं पानं तथा मांसरसः शुभः मुद्गोदनं व्योषयुतमरुचौ तु प्रशस्यते

Para sa pinsala sa dibdib at pagkapayat/pagkahapo (kṣata at kṣaya), inirerekomenda ang inuming pampanumbalik; gayundin, ang mabuting sabaw ng karne ay kapaki-pakinabang. Sa kawalan ng gana (aruci), ang kaning niluto sa munggo (mudga-odana) na hinaluan ng vyoṣa (tatlong maanghang) ay lubhang pinupuri.

Verse 20

त्रिवृद्व्योषाग्निदन्त्यर्कश्यामाक्षीरेभपिप्पली एतैर् गुल्महरः स्नेहः कृतश् चैव तथापरः

Gamit ang trivṛt, vyoṣa (tatlong maanghang), citraka, dantī, arka, śyāmā, gatas, at pippalī—sa mga ito inihahanda ang isang sneha (pinaghalong langis/ taba na may gamot) na nagpapawi ng gulma (bukol o pamumuo sa tiyan); at may isa pang warianteng ginagawa rin nang gayon.

Verse 21

भेदनद्रावणाभ्यङ्गस्नेहपानानुवासनैः सर्वानेव समुत्पन्नन् विद्रवान् समुपाहरेत्

Sa pamamagitan ng paghiwa at pagbubukas, mga hakbang na nagpapalabnaw o nagpapahinog ng nana, pagmamasahe ng langis, pag-inom ng taba/ langis na may gamot (sneha-pāna), at oil-enema (anuvāsana), dapat gamutin ang lahat ng absceso (vidradhi) na lumitaw.

Verse 22

यष्टिकं मुद्गसूपेन शारदेन तथा पिवेत् बालबिल्वैस् तथा लेपः फटुरोगेषु शस्यते

Dapat inumin ang yaṣṭikā kasama ng sabaw ng munggo (mudga-sūpa), at gayundin ay sundin ang pamamaraang pangpanahon ng taglagas (śārada). Bukod dito, ang pahid na gawa sa murang bunga ng bilva ay inirerekomenda sa mga kaso ng phaṭu-roga (karamdamang may pagbitak o paghihiwalay).

Verse 23

विडङ्गेन्द्रयवौ हिङ्गु सरलं रजनीद्वयम् पूर्वाह्णे पाययेत् पिण्डान् सर्वशूलोपशान्तये

Sa oras ng umaga, dapat ipainom ang mga piṇḍa (bolus) na inihanda mula sa viḍaṅga, indrayava, hiṅgu, sarala, at ang dalawang rajanī (dalawang uri ng luyang-dilaw), upang ganap na mapawi ang lahat ng uri ng kolik at pananakit.

Verse 24

प्रधानभोजने तेषां यष्टिकव्रीहिशालयः मध्यमौ यवगोधूमौ शेषा दन्तिनि चाधमाः

Sa mga butil na iyon, para sa pangunahing pagkain, ang pinakamainam ay ang pinong bigas: yaṣṭika, vrīhi, at śāli. Ang sebada (yava) at trigo (godhūma) ay nasa katamtamang uri; ang iba pa—gaya ng dantini—ay itinuturing na mababa.

Verse 25

यवश् चैव तथैवेक्षुर्नागानां बलवर्धनः नागानां यवसं शुष्कं तथा धातुप्रकोपणं

Ang sebada (yava) at gayundin ang tubo (ikṣu) ay nagpapalakas sa mga nāga. Ngunit para sa mga nāga, ang tuyong damo o dayami (yavasa) ay nagpapasiklab sa mga dhātu (sangkap ng katawan) at nagdudulot ng kaguluhan.

Verse 26

मदक्षिणस्य नागस्य पयःपानं प्रशस्यते दीपनीयैस् तथा द्रव्यैः शृतो मांसरसः शुभः

Para sa nāga na dinapuan ng kalagayang mada-kṣiṇa (panghihina matapos ang pagkalango), pinupuri ang pag-inom ng gatas. Gayundin, ang sabaw ng karne na niluto kasama ng mga sangkap na pampasigla ng panunaw (dīpanīya) ay kapaki-pakinabang at mainam.

Verse 27

वायसः कुक्कुरश्चोभौ काकोलूककुलो हरिः भवेत् क्षौद्रेण संयुक्तः पिण्डो युद्धे महापदि

Sa malaking panganib ng digmaan, ang piṇḍa (pellet na pain) na hinaluan ng pulot ay nagiging mabisa upang makaakit ng uwak at aso, gayundin ng mga kawan ng uwak at kuwago; at nagsisilbi rin itong paraan upang ilihis o hadlangan ang kaaway.

Verse 28

कटुमत्स्यविडङ्गानि क्षारः कोषातकी पयः हरिद्रा चेति धूपोयं कुञ्जरस्य जयावहः

Ang maanghang na sangkap ng isda, viḍaṅga, alkali (kṣāra), ang maputing katas na parang gatas ng koṣātakī, at luyang-dilaw—ito ang insensong pangpausok; nagdudulot ito ng tagumpay para sa elepante.

Verse 29

पिप्पलीतण्डुलास्तैलं माध्वीकं माक्षिकम् तथा नेत्रयोः परिषेकोयं दीपनीयः प्रशस्यते

Ang panghugas/pang-igib sa mata (pariṣeka) na inihanda mula sa pippalī, mga butil ng bigas, langis, mādhvīka (inuming pinaasim na mula sa pulot), at pulot ay pinupuri bilang dīpanīya—nakapagpapasigla at nagpapalinaw ng gawain ng paningin.

Verse 30

पूरीषञ्चटकायाश् च तथा पारावतस्य च क्षीरवृक्षकरीषाश् च प्रसन्नयेष्टमञ्जनं

Upang magdulot ng linaw at ginhawa sa mga mata, ang pinipiling añjana (koliryo/pampahid sa mata) ay inihahanda mula sa dumi ng maya, gayundin ng kalapati, at mula rin sa “dumi” ng mga punong may gatas (kṣīra-vṛkṣa), ibig sabihi’y ang katas/latex na lumalabas.

Verse 31

मुद्ग्यूषेणेति ज , ञ च मदाय हीति ञ क्षीरवृक्षकरीराश्चेति ञ अनेनाञ्जितनेत्रस्तु करोति कदनं रणे उत्पलानि च नीलानि सुस्तन्तगरमेव च

“(Bigkasin) ‘mudgyūṣeṇa’ na may mga pantig na ja at ña; (at) ‘madāya hi’ na may ña; (at) ‘kṣīra-vṛkṣa-karīrāḥ’ na may ña.” Sa paglalapat ng mantrang ito, kapag ang mga mata ay napahiran (añjana), nakapagdudulot siya ng paglipol sa digmaan; at nakapagpapalabas/nakakapangyari sa mga asul na lotus at sa lasong tinatawag na sustantagara.

Verse 32

तण्डुलोदकपिष्टानि नेत्रनिर्वापनं परम् नखवृद्धौ नखच्छेदस्तैलसेकश् च मास्यपि

Ang mga pahid na ginawang may tubig-bigas ay isang napakahusay na lunas na pampalamig at pampahinahon sa mata. Kapag sumobra ang haba ng mga kuko, itinatakda ang pagputol ng kuko; at maging buwan-buwan, inirerekomenda rin ang pagbubuhos ng langis (oleation).

Verse 33

शय्यास्थानं भवेच्चास्य करीषैः पांशुभिस् तथा शरन्निदाघयोः सेकः सर्पिषा च तथेष्यते

Ang pahingahan (bahaging higaan) nito ay dapat ihanda gamit ang tuyong dumi at pinong alikabok ng lupa. Sa taglagas at tag-init, itinatakda rin ang pagwisik o pagpapahid ng ghee.