Previous Verse
Next Verse

Agni Purana — Agneya-vidya, Shloka 15

The Description of the Sarvatobhadra Maṇḍala (सर्वतोभद्रमण्डलकथनम्)

द्वाराणां पार्श्वतः शोभा अष्टौ कुर्याद्विचक्षणः पङ्क्तिद्वयं द्वयं दिक्षु वीथ्यर्थं विनियोजयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तत्पार्श्व उपशोभास्तु तावत्यः परिकीर्तिताः लतावितानपत्राद्यैर् वीथिकामुपशोभयेत् पीठद्वारे तु शुक्लेन शोभारक्तेन पीततः

dvārāṇāṃ pārśvataḥ śobhā aṣṭau kuryādvicakṣaṇaḥ paṅktidvayaṃ dvayaṃ dikṣu vīthyarthaṃ viniyojayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ tatpārśva upaśobhāstu tāvatyaḥ parikīrtitāḥ latāvitānapatrādyair vīthikāmupaśobhayet pīṭhadvāre tu śuklena śobhāraktena pītataḥ

Ang bihasang arkitekto ay dapat maglaan ng walong palamuting sangkap sa magkabilang gilid ng mga pintuan. Iniaayos bilang tig-dalawang hanay (o dalawang set) sa bawat direksiyon, itinatakda ang mga ito upang mabuo at pagandahin ang daanan (vīthī). Ang mga palamuting panggilid na ito ay sinasabing gayon din ang bilang. Palamutian ang pasilyo ng mga gawang baging, mga palawit na tila baldaquin, mga palamuting dahon, at iba pa; at sa pintuan ng pedestal/base (pīṭha-dvāra) gawin ang palamuti sa puti, sa mapalad na pula, at sa dilaw.

dvārāṇāmof the doors
dvārāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
pārśvataḥat the sides
pārśvataḥ:
Adhikaraṇa/Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootpārśvatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (from/at the side)
śobhābeauty/decoration
śobhā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśobhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭa (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; प्रथमा, बहुवचन (अध्याहृतं ‘(śobhāḥ)’ इत्यस्य)
kuryātshould make
kuryāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
vi-cakṣaṇaḥthe discerning person
vi-cakṣaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvi + cakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
paṅkti-dvayama double row
paṅkti-dvayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpaṅkti (प्रातिपदिक) + dvaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
dvayamtwofold/double
dvayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (paṅkti-dvayam इत्यस्य विशेषणरूपेण पुनरुक्तिः/निदर्शनम्)
dikṣuin the directions
dikṣu:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
vīthi-arthamfor the pathway
vīthi-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootvīthi (प्रातिपदिक) + artha (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया एकवचन प्रयोजनार्थे
viniyojayetshould arrange/apply
viniyojayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi + ni + yuj (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
itithus
iti:
Quotation marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण-समाप्तिसूचक अव्यय
ṅa(manuscript marker)
ṅa:
Textual marker
TypeIndeclinable
Rootṅa (पाठ-चिह्न/अव्यय)
Formपाण्डुलिपि-चिह्न (textual marker), अव्यय
cihnita-pustaka-pāṭhaḥthe marked manuscript reading
cihnita-pustaka-pāṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcihnita (कृदन्त-प्रातिपदिक) + pustaka (प्रातिपदिक) + pāṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (marked-book reading)
tat-pārśveat its side
tat-pārśve:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + pārśva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
upaśobhāḥsecondary decorations
upaśobhāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootupaśobhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
tuand/but
tu:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात
tāvatyaḥso many/as many
tāvatyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottāvatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (upaśobhāḥ इत्यस्य विशेषणम्)
parikīrtitāḥhave been described
parikīrtitāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpari + kīrt (धातु) → parikīrtita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (upaśobhāḥ इत्यस्य विशेषणम्)
latā-vitāna-patra-ādyaiḥwith creepers, canopies, leaves, etc.
latā-vitāna-patra-ādyaiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootlatā (प्रातिपदिक) + vitāna (प्रातिपदिक) + patra (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुं, तृतीया, बहुवचन; समाहार/इतरेतर-द्वन्द्वभावः (‘with creepers, canopies, leaves, etc.’)
vīthikāmthe pathway/avenue
vīthikām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvīthikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
upaśobhayetshould further adorn
upaśobhayet:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootupa + śubh (धातु)
Formविधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
pīṭha-dvāreat the pedestal-gate
pīṭha-dvāre:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpīṭha (प्रातिपदिक) + dvāra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (‘at the pedestal-door’)
tuand/but
tu:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात
śuklenawith white
śuklena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśukla (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन
śobhā-raktenawith decorative red
śobhā-raktena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootśobhā (प्रातिपदिक) + rakta (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (‘beauty-red’, i.e., decorative red)
pītataḥin yellow (too)/yellowly
pītataḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpītatas (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (in a yellow manner/from yellow)

Lord Agni (teaching Vāstu-vidyā in the Agni Purāṇa dialogue)

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Sandhi Resolution Notes: kuryādvicakṣaṇaḥ→kuryāt vi-cakṣaṇaḥ; vīthyarthaṃ→vīthi-artham; viniyojayediti→viniyojayet iti; upaśobhāstu→upaśobhāḥ tu; vīthikāmupaśobhayet→vīthikām upaśobhayet; pīṭhadvāre→pīṭha-dvāre; śobhāraktena→śobhā-raktena.

A
Agni
V
Vāstu-śāstra
P
Prāsāda (temple structure)
D
Dvāra (doorway)
V
Vīthī (corridor/passage)

FAQs

It gives a Vāstu-śāstra specification: provide eight side-ornaments for doorways, arrange them in paired rows by direction to enhance the vīthī (passage), and apply prescribed decorative motifs (creepers, festoons, leaves) and auspicious colors (white, red, yellow) at the pīṭha-dvāra.

Beyond theology, it preserves applied architectural standards—layout logic (directional arrangement), ornament taxonomy (latā, vitāna, patra), and color prescriptions—showing the Agni Purāṇa as a compendium of sacred building science (Vāstu/prāsāda-vidhi).

In temple Vāstu, correct doorway and corridor ornamentation is treated as auspicious ordering of sacred space; it supports purity, welcome, and devotional focus, thereby aiding merit (puṇya) through proper consecrated design.