Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

एक एव तदा देवो जले शेते महेश्वरः । जागर्ति च यदा देवः स्वेच्छया कौतुकात्ततः

eka eva tadā devo jale śete maheśvaraḥ | jāgarti ca yadā devaḥ svecchayā kautukāttataḥ

ครั้งนั้นมีเพียงพระมหेशวรองค์เดียวบรรทมเหนือห้วงน้ำ และเมื่อพระเทวะทรงตื่นขึ้นด้วยพระประสงค์ของพระองค์เอง ด้วยลีลาและความพิศวงอันศักดิ์สิทธิ์ เมื่อนั้นการคลี่คลายต่อไปจึงเริ่มขึ้น

एकःone
एकः:
Karta-viśeṣaṇa (Qualifier of subject/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case); विशेषणम्
एवalone/indeed
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्ययम् (emphatic particle)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (then)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)
जलेin the water
जले:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; सप्तमी (7th case)
शेतेlies/reclines
शेते:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशी (धातु)
Formलट् (Present); आत्मनेपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्
महेश्वरःMaheśvara
महेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः; पुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)
जागर्तिwakes/is awake
जागर्ति:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजागृ (धातु)
Formलट् (Present); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः; एकवचनम्
and
:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम् (conjunction)
यदाwhen
यदा:
Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (when)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; एकवचनम्; प्रथमा (1st case)
स्वेच्छयाby his own will
स्वेच्छया:
Karana (Instrument/means/करण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + इच्छा (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुषसमासः (स्वस्य इच्छा); स्त्रीलिङ्ग; एकवचनम्; तृतीया (3rd case)
कौतुकात्out of curiosity
कौतुकात्:
Hetu/Apādāna (Cause/source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootकौतुक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; एकवचनम्; पञ्चमी (5th case)
ततःthereupon/then
ततः:
Sequence/Source (अनन्तरता/अपादानार्थ)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्ययम्; तस्मात्-अर्थे (thereupon/from that)

Sārasvata

Tirtha: Vastrāpatha-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A boundless dark-blue pralaya ocean; Mahādeva alone reclines/abides upon the waters in yogic stillness; a subtle awakening—eyes opening—suggests the first stir of creation from his will.

M
Maheśvara (Śiva)
W
Waters (jala)

FAQs

The ultimate source is one divine reality; cosmic manifestation proceeds from the Lord’s free will, not from compulsion.

The verse is cosmological rather than topographical; it undergirds the authority of the Vastrāpatha-kṣetra māhātmya section.

None.