Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 32

दृष्टो देवैस्ततः सर्वैदंडपाणिगणेन च । देवानां प्रेक्षतां तत्र दण्डपाणिर्महागणः । चक्रोद्यतकरं दृष्ट्वा विष्णुं प्राहाब्जलोचनम्

dṛṣṭo devaistataḥ sarvaidaṃḍapāṇigaṇena ca | devānāṃ prekṣatāṃ tatra daṇḍapāṇirmahāgaṇaḥ | cakrodyatakaraṃ dṛṣṭvā viṣṇuṃ prāhābjalocanam

แล้วเขาก็ปรากฏแก่เหล่าเทวะทั้งปวง และหมู่คณะคณะ (คณะเทพ) ของทัณฑปาณีด้วย ขณะเหล่าเทวะเฝ้ามองอยู่ ณ ที่นั้น ทัณฑปาณีผู้เป็นคณะใหญ่ ครั้นเห็นพระวิษณุยกพระหัตถ์เตรียมขว้างจักร ก็กล่าวแก่พระผู้มีเนตรดุจดอกบัว

dṛṣṭaḥwas seen
dṛṣṭaḥ:
Kriyā (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (PPP); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
devaiḥby the gods
devaiḥ:
Karta (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
tataḥthen
tataḥ:
Kāla (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रमवाचक (then)
sarvaiḥby all
sarvaiḥ:
Karta (Agent qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; ‘devaiḥ’ विशेषण
daṇḍapāṇi-gaṇenaby the troop of Daṇḍapāṇi
daṇḍapāṇi-gaṇena:
Karta (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootdaṇḍa (प्रातिपदिक) + pāṇi (प्रातिपदिक) + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (‘दण्डः पाणौ यस्य’ इति दण्डपाणिः) + षष्ठी-तत्पुरुष (‘दण्डपाणिनः गणः’)
caand
ca:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (and)
devānāmof the gods
devānām:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Genitive, Plural)
prekṣatāmwhile watching
prekṣatām:
Kāla (Simultaneous action/काल)
TypeVerb
Rootpra + īkṣ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त; पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (Genitive plural), ‘while (they) were watching’
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
daṇḍapāṇiḥDaṇḍapāṇi
daṇḍapāṇiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootdaṇḍa + pāṇi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष/बहुव्रीहिरूढ (‘दण्डः पाणौ यस्य’)
mahāgaṇaḥthe great attendant (leader of a troop)
mahāgaṇaḥ:
Karta (Apposition/कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + gaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (‘महान् गणः’)
cakra-udyata-karamhaving hand raised with the discus
cakra-udyata-karam:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootcakra (प्रातिपदिक) + udyata (उद्+यम् धातु, क्त) + kara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (बहुव्रीह्यर्थे), ‘whose hand is raised with the discus’; ‘viṣṇum’ विशेषण
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय-भावकृदन्त (Gerund), ‘having seen’
viṣṇumViṣṇu
viṣṇum:
Karma (Object of ‘prāha’/कर्म)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
prāhasaid, spoke
prāha:
Kriyā (Main action/क्रिया)
TypeVerb
Rootpra + ah (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
abja-locanamlotus-eyed
abja-locanam:
Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootabja (प्रातिपदिक) + locana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (‘अब्जे इव लोचने यस्य’), ‘viṣṇum’ विशेषण

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A divine court at Prabhāsa: devas assembled; Viṣṇu stands with Sudarśana-discus raised; the gaṇa Daṇḍapāṇi steps forward, staff in hand, addressing the lotus-eyed Lord to avert catastrophe.

D
Devas
D
Daṇḍapāṇi
G
Gaṇas
V
Viṣṇu (lotus-eyed)
C
Cakra

FAQs

When power escalates toward destruction, wise guardians (gaṇas) intervene—dharma includes timely counsel and de-escalation.

The scene belongs to Prabhāsa kṣetra’s sacred narrative orbit, associated with Somnātha and Kālabhairava.

None; the verse sets up a dialogue that will guide conduct rather than prescribe a rite.