Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 73

नाम्ना यत्प्राङ्मुखं तीर्थं सरस्वत्यास्तटे स्थितम् । मांडव्येश्वरनाम्ना वै यत्रेशः संप्रतिष्ठितः

nāmnā yatprāṅmukhaṃ tīrthaṃ sarasvatyāstaṭe sthitam | māṃḍavyeśvaranāmnā vai yatreśaḥ saṃpratiṣṭhitaḥ

ริมฝั่งแม่น้ำสรัสวตีมีตirtha ชื่อ “ปรางมุขะ” หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ที่นั่นพระผู้เป็นเจ้าประดิษฐานในนาม “มาณฑวเยศวร”

नाम्नाby name, as called
नाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular; ‘by name/as named’)
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (relative pronoun agreeing with तीर्थम्)
प्राङ्मुखम्east-facing
प्राङ्मुखम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राङ्-मुख (प्रातिपदिक; प्राङ् + मुख)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘पूर्वाभिमुखम्’ (neuter sg qualifying तीर्थम्)
तीर्थम्sacred ford/place of pilgrimage
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (Nom/Acc singular)
सरस्वत्याःof Sarasvatī
सरस्वत्याः:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive singular)
तटेon the bank
तटे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
स्थितम्situated
स्थितम्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्थितम्’ (Past participle)
माण्डव्येश्वरनाम्नाby the name Māṇḍavyeśvara
माण्डव्येश्वरनाम्ना:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमाण्डव्य-ईश्वर-नामन् (प्रातिपदिक; माण्डव्य + ईश्वर + नामन्)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (Instrumental singular; ‘by the name Māṇḍavyeśvara’)
वैindeed
वै:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय/पादपूरण (emphatic particle)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (relative adverb: where)
ईशःthe Lord (Śiva)
ईशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)
संप्रतिष्ठितःis established
संप्रतिष्ठितः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्थापितः’ (Past passive participle)

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Prāṅmukha-tīrtha (with Māṇḍavyeśvara)

Type: ghat

Listener: Devī

Scene: An east-facing Śiva shrine on the Sarasvatī bank; morning sun rays from the east; a liṅga labeled Māṇḍavyeśvara; pilgrims offering bilva leaves with the river flowing beside.

P
Prāṅmukha Tīrtha
S
Sarasvatī River
M
Māṇḍavyeśvara (Śiva)

FAQs

A tīrtha is not merely water and land; it is sanctified by the presence and establishment of Īśa (Śiva) in a named form.

Prāṅmukha Tīrtha on the Sarasvatī, with the Māṇḍavyeśvara installation.

Implied worship at Māṇḍavyeśvara; no explicit vrata or dāna is prescribed in this verse.