Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 52

सिद्धेश्वरात्पुनस्तस्मात्प्रवृत्ता पश्चिमामुखी । पश्चिमं सागरं गंतुं सखीं स्मृत्वा रुरोद सा

siddheśvarātpunastasmātpravṛttā paścimāmukhī | paścimaṃ sāgaraṃ gaṃtuṃ sakhīṃ smṛtvā ruroda sā

แล้วนางออกเดินทางอีกครั้งจากสิทเธศวร หันหน้าไปทางทิศตะวันตก ด้วยปรารถนาจะไปสู่มหาสมุทรฝ่ายตะวันตก ครั้นระลึกถึงสหาย นางก็ร่ำไห้

सिद्धेश्वरात्from Siddheśvara
सिद्धेश्वरात्:
Apadana (source)
TypeNoun
Rootसिद्धेश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; कर्मधारय-समास-प्रातिपदिक
पुनःagain
पुनः:
Adverbial
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
तस्मात्from there
तस्मात्:
Apadana (source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; सर्वनाम
प्रवृत्ताset out / proceeded
प्रवृत्ता:
Kriya (predicate; state of subject)
TypeVerb
Rootप्र-वृत् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अर्थः: ‘having set out/started’
पश्चिमामुखीwest-facing
पश्चिमामुखी:
Visheshana (of subject)
TypeAdjective
Rootपश्चिम-मुखिन् (प्रातिपदिक; समासः)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (पश्चिमं मुखं यस्याः/यस्य) → ‘west-facing’
पश्चिमम्western
पश्चिमम्:
Visheshana (of sāgaram)
TypeAdjective
Rootपश्चिम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण
सागरम्ocean
सागरम्:
Karma (object of ‘gaṃtum’)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
Prayojana (purpose)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त अव्यय-भावः (infinitive), अर्थः: ‘to go’
सखीम्(her) friend
सखीम्:
Karma (object of ‘smṛtvā’)
TypeNoun
Rootसखी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
स्मृत्वाhaving remembered
स्मृत्वा:
Purvakala-kriya (prior action)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), अर्थः: ‘having remembered’
रुरोदwept
रुरोद:
Kriya (main verb)
TypeVerb
Rootरुद् (धातु)
Formलिट्-लकार (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन
साshe
सा:
Karta (subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

Sūta (Lomaharṣaṇa) (deduced)

Tirtha: Siddheśvara (departure point) / paścima-samudra approach

Type: kshetra

Scene: Sarasvatī departs from Siddheśvara, turns west toward the sea; she pauses mid-journey, remembering her companion, tears falling as the coastal wind rises.

S
Siddheśvara
S
Sāgara (ocean)
S
Sarasvatī (implied by narrative continuity)
G
Gaṅgā (implied upcoming)

FAQs

Purāṇic tīrtha-māhātmya blends geography with devotion: the river’s journey becomes a moral-emotional narrative of companionship, separation, and sacred destiny.

Siddheśvara is the departure point in the Prabhāsa tīrtha sequence, leading toward the western ocean.

No explicit ritual is given; the verse advances the sacred travel narrative.