Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 175

ततो राजेति शब्दोऽथ पृथिव्यां रंजनादभूत् । स राज्यं प्राप्य वैन्यस्तु चिंतयामास पार्थिवः

tato rājeti śabdo'tha pṛthivyāṃ raṃjanādabhūt | sa rājyaṃ prāpya vainyastu ciṃtayāmāsa pārthivaḥ

ต่อจากนั้น บนแผ่นดิน คำว่า “ราชา” ก็เกิดขึ้นจากการยังประชาชนให้รื่นรมย์ยินดี และพระไวญะครั้นได้ราชสมบัติแล้ว ก็ทรงใคร่ครวญลึกซึ้งในฐานะผู้ครองแผ่นดิน

tataḥthen; therefore
tataḥ:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रम/हेतु)
rājā“king”
rājā:
Sambandha (Quoted form)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उद्धृत-शब्दरूप (इति-पूर्व)
itithus
iti:
Sambandha (Quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरणचिह्न)
śabdaḥthe word
śabdaḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootśabda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = 'word/term'
athathen; now
atha:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय (अनन्तर/प्रस्तावक particle)
pṛthivyāmon the Earth
pṛthivyām:
Adhikaraṇa (Location)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन = 'on/in the earth'
raṃjanātfrom (his) pleasing
raṃjanāt:
Hetu/Apādāna (Cause/Ablative)
TypeNoun
Rootraṃjana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन = 'from pleasing/delighting'
abhūtcame to be
abhūt:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Root√bhū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन = 'arose/came to be'
saḥhe
saḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = 'he'
rājyamkingdom
rājyam:
Karma (Object of prāpya)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन = 'kingdom/sovereignty'
prāpyahaving obtained
prāpya:
Kriyā (Gerund; prior action)
TypeVerb
Rootpra-√āp (धातु) + lyap (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यप्-अव्ययकृदन्त (gerund) = 'having obtained'
vainyaḥVainya
vainyaḥ:
Karta (Subject)
TypeNoun
Rootvainya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = 'Vainya'
tuhowever
tu:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय (विरोध/विशेषार्थ particle)
ciṃtayāmāsareflected
ciṃtayāmāsa:
Kriyā (Predicate)
TypeVerb
Root√cint (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन = 'thought/reflected'
pārthivaḥthe king
pārthivaḥ:
Karta (Appositive)
TypeNoun
Rootpārthiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = 'king/earthly ruler' (apposition to vainyaḥ)

Narrator (Purāṇic narration; likely Sūta/Lomaharṣaṇa in frame)

Tirtha: प्रभासक्षेत्र

Type: kshetra

Listener: शौनकादयः

Scene: वैन्यः एकान्ते उपविष्टः, हस्ते राजदण्ड-चिह्नं, चिन्तामग्नः; पृष्ठे लेख्य-फलक/मन्त्र-पुस्तक-रूपेण ‘राजा-शब्द-व्युत्पत्ति’ संकेतः।

V
Vainya (Pṛthu)
R
Rājā (concept of kingship)

FAQs

True kingship is defined by dharma: a ruler is ‘rājā’ because he brings well-being and satisfaction to the people.

The broader setting is the Prabhāsa-kṣetra Māhātmya, though this verse itself focuses on rājadharma rather than a particular tīrtha rite.

No specific ritual is prescribed in this verse; it introduces the ethical foundation of kingship.