Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 118

ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही । तां धेनुं पृथुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत

tato vainyabhayatrastā gaurbhūtvā prādravanmahī | tāṃ dhenuṃ pṛthurādāya dravantīmanvadhāvata

แล้วพระธรณีผู้หวาดกลัวพระไวญะ ก็แปลงกายเป็นโคแล้วหนีไป พระปฤถุฉวยโคนั้นไว้ และไล่ตามนางผู้กำลังวิ่งหนี

ततःthen
ततः:
Kāla/Anukrama (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-प्रातिपदिकात्)
Formअव्यय; अव्ययीभावार्थे (adverb of time/sequence)
वैन्य-भय-त्रस्ताfrightened by fear of Vainya
वैन्य-भय-त्रस्ता:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootवैन्य (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + त्रस्त (√त्रस्; क्त/PPP)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः (तत्पुरुष) ‘वैन्यभय’ + ‘त्रस्ता’ (क्तान्त)
गौःthe cow
गौः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√भू (धातु) → भूत्वा (क्त्वान्त अव्यय)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
प्राद्रवत्ran forth
प्राद्रवत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√द्रु (धातु) → प्राद्रवत् (लङ्)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
महीthe earth
मही:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘पृथिवी’
ताम्her/that (cow)
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
धेनुम्the milch-cow
धेनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पृथुःPṛthu
पृथुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपृथु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषनाम
आदायhaving taken/seized
आदाय:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ-√दा (धातु) → आदाय (ल्यप्/absolutive)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
द्रवन्तीम्running
द्रवन्तीम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Root√द्रु (धातु) → द्रवत् (शतृ/वर्तमान कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त; ‘धेनु’विशेषण
अन्वधावतran after, pursued
अन्वधावत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअनु-√धाव् (धातु) → अन्वधावत् (लङ्)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Narrator (Purāṇic narrator, contextually Sūta/Lomaharṣaṇa)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: The Earth transforms into a frightened cow and runs; Pṛthu seizes and chases her across a wide landscape—dust rising, tension between fear and rightful restraint.

P
Pṛthu
V
Vainya
M
Mahī/Vasudhā (Earth as cow)
D
Dhenu (cow form)

FAQs

Nature’s abundance is not automatic; it is harmonized through dharmic authority and responsibility.

Prabhāsa-kṣetra remains the overarching tīrtha-context for this teaching narrative.

No explicit rite; the imagery prepares for the later motif of “milking the Earth” (organized prosperity).