Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 59

ईश्वर उवाच । चण्डी तु प्रोच्यते देवी तस्या ईशस्त्वहं स्मृतः । तस्य मूलं स्मृतं लिंगं तदत्र पतितं यतः

īśvara uvāca | caṇḍī tu procyate devī tasyā īśastvahaṃ smṛtaḥ | tasya mūlaṃ smṛtaṃ liṃgaṃ tadatra patitaṃ yataḥ

อีศวรตรัสว่า: “เทวีถูกเรียกว่า จัณฑี และเราถูกจดจำว่าเป็นอีศะ ผู้เป็นเจ้าแห่งนาง ศิวลึงค์นั้นจึงเรียกว่า ‘มูล/ราก’ ของนาง เพราะมันได้ตกลง ณ ที่นี้”

ईश्वरःĪśvara (Lord)
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
चण्डीCaṇḍī (the Goddess)
चण्डी:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootचण्डी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
प्रोच्यतेis called/declared
प्रोच्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन, आत्मनेपद, कर्मणि-प्रयोग (Passive)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्याःof her
तस्याः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
ईशःlord/master
ईशः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
अहम्I
अहम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्यof that/of him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
मूलम्root/origin
मूलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्मृतम्is remembered/considered
स्मृतम्:
Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
लिङ्गम्liṅga (emblem)
लिङ्गम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place)
पतितम्fallen
पतितम्:
Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
यतःbecause/from which
यतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय)
Formहेतुवाचक-अव्यय (causal/relative adverb: 'because/from which')

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Mūlacaṇḍīśa

Type: temple

Listener: munayaḥ (sages)

Scene: Śiva speaks authoritatively to the sages, explaining the name: Caṇḍī the Goddess, he as her Lord, and the liṅga as ‘mūla’ because it fell at this spot. The liṅga is shown with a subtle mark of descent—like a meteor of sanctity.

Ī
Īśvara (Śiva)
C
Caṇḍī (Devī)
M
Mūlacaṇḍīśa Liṅga

FAQs

Sacred sites carry divine history; names of tīrthas and liṅgas preserve theological meaning and revelation.

The Mūlacaṇḍīśa liṅga-site within Prabhāsa kṣetra.

No explicit rite is prescribed here; the verse explains the sacred name and origin (nāma-nirukti) of the liṅga.