Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 13

डिंडिश्चांतर्हितो भूत्वा त्वामुवाच सुमध्यमाम् । रोषोपहतचेतस्कान्पश्यैतांस्त्वं तपोधनान्

ḍiṃḍiścāṃtarhito bhūtvā tvāmuvāca sumadhyamām | roṣopahatacetaskānpaśyaitāṃstvaṃ tapodhanān

และฑิณฑินครั้นเร้นกายให้ล่องหนแล้ว ก็กล่าวแก่ท่าน โอ้สตรีเอวอรชรว่า “จงดูเหล่าฤๅษีผู้ทรงตบะเหล่านี้เถิด จิตของเขาถูกโทสะครอบงำ”

डिंडिःḌiṃḍi
डिंडिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootडिंडि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय
अन्तर्हितःhaving become hidden
अन्तर्हितः:
Karta (कर्ता) (डिंडिः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्तर् (उपसर्ग/अव्यय) + धा/हि (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘hidden/vanished’
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having become’
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म) (उवाच इत्यस्य)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
सुमध्यमाम्O fair-waisted lady
सुमध्यमाम्:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय) + मध्यमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (सु + मध्यमाम्) संबोधनार्थे प्रयुक्ता (addressing)
रोषोपहतचेतस्कान्whose minds are struck by anger
रोषोपहतचेतस्कान्:
Visheshana (विशेषण) (तपोधनान् इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootरोष (प्रातिपदिक) + उपहत (√हन्, क्त) + चेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुषः (रोषेण उपहतं चेतः येषाम्)
पश्यsee
पश्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; परस्मैपद
एतान्these
एतान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तपोधनान्the ascetics
तपोधनान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; बहुव्रीहिः ‘तपः धनं येषाम्’

Narrator reporting Ḍiṁḍin’s speech (Ḍiṁḍin as direct speaker within the verse)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Mahatmya audience

Scene: Ḍiṁḍin vanishes from sight; the lady (Devī-like figure) stands composed while, in the background, enraged sages rush about searching. A subtle aura or empty space marks the invisible speaker.

Ḍiṁḍin
U
Unnamed देवी/स्त्री (addressed as sumadhyamā)
T
Tapodhanas
R
Roṣa (anger)

FAQs

Anger distorts judgment; the verse highlights the need to observe one’s mental state before acting.

Prabhāsakṣetra, where such instructive episodes are narrated to celebrate the site’s dharmic atmosphere.

None; it is a dialogue emphasizing mental and ethical discernment.