Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतः सदा । विहायाथ स गार्हस्थ्यं धनार्थं लोभ मोहितः । प्रचचार महीमेतां सग्रामनगरांतराम्

putrakṣetrakalatrādivyāpāraikarataḥ sadā | vihāyātha sa gārhasthyaṃ dhanārthaṃ lobha mohitaḥ | pracacāra mahīmetāṃ sagrāmanagarāṃtarām

เขาหมกมุ่นอยู่เสมอแต่กิจการเรื่องบุตร ที่นา ที่ดิน ภรรยา และสิ่งอื่น ๆ ครั้นแล้วถูกความโลภในทรัพย์ครอบงำ จึงละทิ้งธรรมของคฤหัสถ์ และเที่ยวพเนจรไปทั่วแผ่นดิน ผ่านหมู่บ้านและนครต่าง ๆ

पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतःalways solely engaged in affairs of son, land, wife, etc.
पुत्रक्षेत्रकलत्रादिव्यापारैकरतः:
Karta (कर्ता) / Qualifier of सः
TypeAdjective
Rootपुत्र + क्षेत्र + कलत्र + आदि + व्यापार + एकरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (पुत्र-क्षेत्र-कलत्र-आदि-व्यापारेषु एकरतः = one solely engaged in activities concerning son, land, wife, etc.)
सदाalways
सदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; नित्यत्ववाचक क्रियाविशेषण (adverb of frequency)
विहायhaving abandoned
विहाय:
Kriyā (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Root√हा (धातु) + क्त्वा-लोप (अव्यय)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive) from वि+√हा; पूर्वकालिक क्रिया (having abandoned)
अथthen
अथ:
Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक निपात (then/now)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
गार्हस्थ्यम्householder life
गार्हस्थ्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगार्हस्थ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन
धनार्थम्for the sake of wealth
धनार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeNoun
Rootधन + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (धनस्य अर्थः/प्रयोजनम्)
लोभby greed
लोभ:
Hetu/Karaṇa (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootलोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), एकवचन (छन्दसि/प्रयोगे विभक्त्यन्तर-लोपः सम्भवः)
मोहितःdeluded
मोहितः:
Karta (कर्ता) / Qualifier of सः
TypeAdjective
Root√मुह् (धातु) + क्त (प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
प्रचचारwandered about
प्रचचार:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+√चर् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
महीम्the earth, land
महीम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
एताम्this
एताम्:
Karma (कर्म) / Qualifier of महीम्
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम-विशेषण
सग्रामनगरांतराम्with villages and towns in between
सग्रामनगरांतराम्:
Karma (कर्म) / Qualifier of महीम्
TypeAdjective
Rootस + ग्राम + नगर + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष/बहुव्रीहि-सदृश प्रयोगः (ग्राम-नगर-अन्तरैः सह/युक्ताम् = with villages and towns in between)

Unspecified in snippet (narratorial voice within Prabhāsakṣetramāhātmya)

Tirtha: Prabhāsakṣetra (as point of departure)

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: Devaśarmā leaves his household, carrying travel gear, moving through dusty roads between villages and towns; his face shows worry and fixation on gain.

D
Devaśarmā (implied)

FAQs

Greed-driven pursuit of wealth, when it causes abandonment of one’s dharma, becomes the seed of suffering and later karmic downfall.

Prabhāsa-kṣetra remains the narrative backdrop, though this verse focuses on the character’s departure into worldly wandering.

No ritual is stated; the verse highlights the ethical obligation to uphold gārhasthya-dharma rather than abandon it for greed.