Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

loke'smindvividhaṃ tīrthaṃ svaccha ndairnirmmitaṃ tathā | svayaṃbhūtaṃ prabhāsādyaṃ nirmitaṃ daivataiḥ kṛtam

ในโลกนี้ ตีรถะมีสองจำพวก: ที่มนุษย์ตั้งขึ้นด้วยความริเริ่มของตน และที่เป็นสวะยัมภู คือปรากฏขึ้นเอง—โดยมีประภาสะเป็นยอด—รวมทั้งตีรถะที่เหล่าเทวะได้สถาปนาไว้

लोकेin the world
लोके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन
द्विविधम्of two kinds
द्विविधम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या) + विध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमासः (द्वौ विधौ यस्य तत्)
तीर्थम्tīrtha
तीर्थम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्वच्छन्दैःby (the) self-willed/independent ones
स्वच्छन्दैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootस्वच्छन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
निर्मितम्made/constructed
निर्मितम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootनिर्मित (कृदन्त; √मा (धातु) क्त, उपसर्गः निर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle)
तथाalso/likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
स्वयम्-भूतम्self-manifested
स्वयम्-भूतम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootस्वयम् (अव्यय) + भूत (कृदन्त; √भू (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अव्ययीभावसमासः (स्वयमेव भूतम्)
प्रभास-आद्यम्beginning with Prabhāsa
प्रभास-आद्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रभास (प्रातिपदिक) + आद्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषसमासः (प्रभासः आदिः यस्य/प्रभासादि)
निर्मितम्constructed
निर्मितम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootनिर्मित (कृदन्त; √मा (धातु) क्त, उपसर्गः निर्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्यय
दैवतैःby the gods/divinities
दैवतैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदैवत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन
कृतम्made
कृतम्:
Predicate/Complement (Vidhaya/विधेय)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ (धातु) क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; क्त-प्रत्यय

Skanda (deduced from Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya discourse style)

Tirtha: Prabhāsa

Type: kshetra

Scene: A cosmographic tableau showing three categories of tīrthas: a human-built ghat, a deva-established shrine, and a self-manifest luminous tīrtha labeled Prabhāsa, radiating natural sanctity without human construction; sages point and teach pilgrims.

P
Prabhāsa
T
tīrtha
D
daivata (gods)

FAQs

Tīrthas are not all alike; self-manifest and divinely founded sites carry a distinctive sanctity, with Prabhāsa praised as foremost.

Prabhāsa (Prabhāsa-kṣetra), presented as a leading self-manifest tīrtha.

No specific rite is prescribed here; the verse classifies tīrthas to frame later rules about conduct at the sacred site.