Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

हिरण्यातटमाश्रित्य रक्षार्थं समुपस्थितम् । तत्रैव हीरकं क्षेत्रं तस्मिन्रक्षां करोति सः

hiraṇyātaṭamāśritya rakṣārthaṃ samupasthitam | tatraiva hīrakaṃ kṣetraṃ tasminrakṣāṃ karoti saḥ

อาศัยฝั่งแห่งหิรัณยา เขายืนประจำอยู่ที่นั่นเพื่อการคุ้มครอง ที่นั่นเองมีเขตศักดิ์สิทธิ์ชื่อหีรกะ และ ณ สถานนั้นเขากระทำการพิทักษ์รักษา

हिरण्यतटम्the golden bank/shore
हिरण्यतटम्:
Karma (Object of āśritya/कर्म)
TypeNoun
Rootहिरण्य + तट (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (हिरण्यस्य तटः); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
आश्रित्यhaving resorted to
आश्रित्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootआ-श्रि (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); अव्ययभाव; धातु: आ-श्रि
रक्षार्थम्for protection
रक्षार्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootरक्षा + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रक्षायाः अर्थः); पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-प्रयोग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रयोजनवाचक (purpose)
समुपस्थितम्present/arrived
समुपस्थितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उप-स्था (धातु) → समुपस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of implied देवम्/क्षेत्रपालम्)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
एवindeed
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात
हीरकम्diamond-like/‘Hīraka’ (name)
हीरकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहीरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of क्षेत्रम्)
क्षेत्रम्the sacred field/region
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तस्मिन्in it
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
रक्षाम्protection
रक्षाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
करोतिdoes/makes
करोति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन; धातु: कृ
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुल्लिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Hiraṇyā-taṭa / Hīraka-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Devī/Pārvatī)

Scene: A luminous guardian deity stationed on a riverbank labeled Hiraṇyā; behind him lies a demarcated sacred ‘Hīraka-kṣetra’—shown as a bounded field with small shrines and protective markers.

H
Hiraṇyā-taṭa
H
Hīraka Kṣetra
K
Kṣetrapāla

FAQs

Pilgrimage landscapes are not merely physical; they are ritually protected domains where divine guardians uphold sanctity.

The Hiraṇyā-taṭa (Hiraṇyā riverbank/shore) and the Hīraka Kṣetra within Prabhāsa Kṣetra.

No specific rite is prescribed here; the verse identifies the guardian’s station and protective function at the site.