Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 16

ईश्वर उवाच । हिरण्यं मस्तके दत्त्वा यः स्नाति ऋणमोचने । आत्मा वै तारितस्तेन दत्तं भवति गोशतम्

īśvara uvāca | hiraṇyaṃ mastake dattvā yaḥ snāti ṛṇamocane | ātmā vai tāritastena dattaṃ bhavati gośatam

อีศวรตรัสว่า: ผู้ใดวางทองไว้บนศีรษะแล้วอาบน้ำ ณ ฤณโมจนะ ผู้นั้นย่อมได้รับการข้ามพ้นด้วยตนเอง และการกระทำนั้นเสมอด้วยการถวายทานโคหนึ่งร้อยตัว

ईश्वरःĪśvara
ईश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
हिरण्यम्gold
हिरण्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootहिरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्
मस्तकेon the head
मस्तके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमस्तक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्
दत्त्वाhaving given/placed
दत्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तः (gerund/absolutive), पूर्वक्रिया
यःwho
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम
स्नातिbathes
स्नाति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्ना (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
ऋणमोचनेat/in Ṛṇamocana (the place of debt-release)
ऋणमोचने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootऋण + मोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (ऋणस्य मोचनम्)
आत्माthe self
आत्मा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्
वैindeed
वै:
Discourse particle (निपातार्थ)
TypeIndeclinable
Rootवै (निपात)
Formनिपातः (emphatic particle)
तारितःsaved; delivered
तारितः:
Kriya (Predicate/क्रियाविशेषण-भाव)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु) + णिच्? (तारयति) + क्त
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘आत्मा’ इत्यस्य विशेषणम्
तेनby him/thereby
तेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम
दत्तम्is considered given
दत्तम्:
Kriya (Predicate complement/विधेय)
TypeVerb
Rootदा (धातु) + क्त
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘गोशतम्’ इत्यस्य विशेषणम्
भवतिbecomes; is
भवति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
गोशतम्a hundred cows
गोशतम्:
Karma (Predicate nominative/कर्म)
TypeNoun
Rootगो + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; द्विगु-समासः (शतं गावः)

Īśvara/Śiva

Tirtha: Ṛṇamocana (tīrtha)

Type: ghat

Listener: Pilgrims/interlocutors in the Prabhāsa māhātmya narrative

Scene: A devotee stands in the sacred water with a small piece of gold placed atop the head, attendants nearby; the scene emphasizes ritual precision and the invisible weighing of merit equal to a hundred cows.

Ī
Īśvara
Ṛṇamocana
H
Hiraṇya
G
Gośata

FAQs

When charity and pilgrimage are joined, the rite gains amplified merit and becomes a means of inner deliverance.

Ṛṇamocana tīrtha within Prabhāsa-kṣetra.

Snāna at Ṛṇamocana after placing/offer-consecrating hiraṇya (gold), with merit compared to go-dāna of one hundred cows.