Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

षण्मासमयने भुंक्ते त्रीन्मासान्विषुवे स्मृतम् । वर्षैर्द्वादशभिश्चैव यत्पुण्यं समुपार्जितम् । तत्सर्वं विलयं याति भुक्त्वा सूर्येन्दुसंप्लवे

ṣaṇmāsamayane bhuṃkte trīnmāsānviṣuve smṛtam | varṣairdvādaśabhiścaiva yatpuṇyaṃ samupārjitam | tatsarvaṃ vilayaṃ yāti bhuktvā sūryendusaṃplave

หากกินในคราวเปลี่ยนอายนะ (จุดกลับฤดู) กล่าวกันว่าบุญหกเดือนย่อมถูกใช้สิ้น; ในคราววิษุวะ (วันเสมอภาค) บุญสามเดือน. และบุญที่สั่งสมมาสิบสองปี เมื่อกินในคราวสุริยจันทรคราส ย่อมพินาศสิ้นทั้งหมด

ṣaṇmāsa-mayaneat the six-month solstice period
ṣaṇmāsa-mayane:
Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootṣaṭ + māsa + ayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (ayana-); सप्तमी (7th/locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ṣaṇmāsasya ayanam)
bhuṃkteeats/enjoys
bhuṃkte:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√bhuj (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
trīnthree
trīn:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Roottri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन; संख्या-विशेषण
māsānmonths
māsān:
Karma (Extent/कर्म)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative), बहुवचन
viṣuveat the equinox
viṣuve:
Adhikarana (Time locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootviṣu (प्रातिपदिक; viṣuva)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative), एकवचन
smṛtamis stated/remembered
smṛtam:
Kriya (Implied predicate/क्रिया-भाव)
TypeAdjective
Rootsmṛta (कृदन्त; √smṛ धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (elliptic: ‘is said/remembered’)
varṣaiḥby years
varṣaiḥ:
Karana (Measure/instrument/करण)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन
dvādaśabhiḥtwelve
dvādaśabhiḥ:
Karana (Measure/करण)
TypeAdjective
Rootdvādaśa (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; संख्या-विशेषण (agreeing with varṣaiḥ)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (and)
evaindeed
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic: just/indeed)
yatwhatever/that which
yat:
Karma (Relative object/कर्म)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (relative)
puṇyammerit
puṇyam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpuṇya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
samupārjitamaccumulated/earned
samupārjitam:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-upa-ārjita (कृदन्त; sam+upa+√arj धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (qualifies puṇyam)
tatthat
tat:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
sarvamall
sarvam:
Karma (Object qualifier/कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (qualifies tat)
vilayamto dissolution/destruction
vilayam:
Gati (Goal/गति-कर्म)
TypeNoun
Rootvilaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन
yātigoes/comes to
yāti:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Root√yā (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
bhuktvāhaving eaten
bhuktvā:
Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√bhuj (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund): having eaten
sūrya-indu-saṃplaveat the solar-lunar eclipse/conjunction
sūrya-indu-saṃplave:
Adhikarana (Time/event locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootsūrya + indu + saṃplava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (sūryendvoḥ saṃplavaḥ)

Sūta (deduced: Prabhāsa-khaṇḍa narrative style within Māhātmya sections)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Pilgrimage audience seeking niyamas

Scene: A coastal temple town under an eclipse: sun and moon overlapped; pilgrims stand in snāna and japa while a cautionary figure turns away from food; a symbolic heap of ‘merit’ dissolves into mist when eating occurs at grahaṇa.

S
Sūrya
I
Indu (Candra)
A
Ayana
V
Viṣuva

FAQs

Times of cosmic transition (ayana, viṣuva, eclipse) demand restraint; heedlessness can destroy long-earned puṇya.

Prabhāsa-kṣetra is the broader sacred setting; the verse frames dharma-rules relevant to its Māhātmya context.

A prohibition/strong warning against eating at ayana, viṣuva, and especially during eclipses.