Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

दौहित्रं खड्गमित्युक्तं ललाटे शृङ्गमस्ति यत् । तस्य शृंगस्य यत्पात्रं तद्दौहित्रमिति स्मृतम्

dauhitraṃ khaḍgamityuktaṃ lalāṭe śṛṅgamasti yat | tasya śṛṃgasya yatpātraṃ taddauhitramiti smṛtam

คำว่า “เทาหิตระ (dauhitra)” กล่าวกันว่าหมายถึง “คัณฑคะ (khaḍga)” คือสัตว์ที่มีเขาอยู่กลางหน้าผาก และภาชนะที่ทำจากเขานั้นก็ระลึกเรียกว่า “เทาหิตระ”

दौहित्रम्‘dauhitra’ (term)
दौहित्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदौहित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
खड्गम्a sword
खड्गम्:
Predicate Nominative (विधेय)
TypeNoun
Rootखड्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमान/समानााधिकरण-विधेय
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक-अव्ययम् (quotative)
उक्तम्is said/called
उक्तम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृत्) → उक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘is said/called’
ललाटेon the forehead
ललाटे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootललाट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
शृङ्गम्a horn
शृङ्गम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अस्तिexists/is
अस्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं सर्वनाम (relative pronoun)
तस्यof that
तस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्
शृङ्गस्यof the horn
शृङ्गस्य:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootशृङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्
यत्which
यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्ध-सूचकं सर्वनाम
पात्रम्a vessel/receptacle
पात्रम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपात्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्that
तत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देश-सर्वनाम (demonstrative)
दौहित्रम्(is) ‘dauhitra’
दौहित्रम्:
Predicate Nominative (विधेय)
TypeNoun
Rootदौहित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-समानााधिकरणम्
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्ययम् (quotative)
स्मृतम्is known/remembered
स्मृतम्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृत्) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle), नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘is remembered/known’

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: A śrāddha setting at Prabhāsa: a brāhmaṇa officiant displays a horn-made ritual vessel labeled ‘dauhitṛa’, explaining its name to attentive pilgrims; nearby are darbha bundles, ghee pot, and a low altar by the sea-breeze.

D
Dauhitra
K
Khaḍga (rhinoceros)
Ś
Śṛṅga (horn)
P
Pātra (vessel)

FAQs

Purāṇic ritual terms often preserve technical meanings; understanding them refines correct śrāddha practice.

Prabhāsakṣetra, where śrāddha traditions are described with precise definitions of ritual items.

‘Dauhitra’ is defined as the horn-vessel associated with the khaḍga (rhinoceros), used among śrāddha sanctifiers.