Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

ईश्वर उवाच । तस्मिन्स्थाने महादेवि स्मशानं कालभैरवम् । ब्रह्मकुण्डं वरारोहे यावद्देवः कृतस्मरः

īśvara uvāca | tasminsthāne mahādevi smaśānaṃ kālabhairavam | brahmakuṇḍaṃ varārohe yāvaddevaḥ kṛtasmaraḥ

อีศวรตรัสว่า: ณ สถานที่นั้นเอง โอ้มหาเทวี—โอ้ผู้มีสะโพกงาม—มีป่าช้ากาลไภรวะและพรหมกุณฑะ อยู่จนถึงขอบเขตที่เทวะกฤตสมระแผ่ไป (คือภายในเขตศักดิ์สิทธิ์นั้น)

ईश्वरःĪśvara
ईश्वरः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Speech-act/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग; सप्तमी (7th/locative) एकवचन
स्थानेplace
स्थाने:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन
महादेविO Mahādevī
महादेवि:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन (vocative) एकवचन
श्मशानम्cremation-ground
श्मशानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootश्मशान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
कालभैरवम्(called) Kālabhairava
कालभैरवम्:
Karma (Appositive/कर्म-समाना)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + भैरव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुल्लिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; ‘श्मशानम्’ विशेषण/नाम
ब्रह्मकुण्डम्Brahma-pond
ब्रह्मकुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + कुण्ड (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ब्रह्मणः कुण्डम्); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन
वरारोहेO fair-thighed one
वरारोहे:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootवरा (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास (वरम् आरोहः यस्याः—सुन्दरजङ्घा); स्त्रीलिङ्ग; सम्बोधन एकवचन
यावत्until / as long as
यावत्:
Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयावत् (अव्यय)
Formअव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (until/as long as)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग; प्रथमा एकवचन
कृतस्मरःKṛtasmara (name/epithet)
कृतस्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकृत (कृ धातु + क्त) + स्मर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (कृतः स्मरः यस्य/कृतस्मरः); पुल्लिङ्ग; प्रथमा एकवचन

Īśvara (Śiva)

Tirtha: Kālabhairava-smāśāna and Brahmakuṇḍa (within Kṛtasmara precinct)

Type: kshetra

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Scene: A sacred cremation-ground under Kālabhairava’s protection: ash-smeared ground, śmaśāna trees, a nearby serene Brahmakuṇḍa with clear water; boundary markers indicating the extent up to Kṛtasmara; Śiva speaks to Devī, pointing out the sites.

Ī
Īśvara (Śiva)
M
Mahādevī (Devī)
K
Kālabhairava
Ś
Śmaśāna
B
Brahmakuṇḍa
K
Kṛtasmara

FAQs

Even liminal spaces like śmaśāna become liberating tīrthas when sanctified by divine presence and remembrance.

Brahmakuṇḍa and the Kālabhairava śmaśāna within the Kṛtasmara sacred area in Prabhāsa-kṣetra.

No explicit rite here; it introduces the sites that will be praised.