Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 51

संस्कृतं प्राकृतं चैवापभ्रंशं भूतभाषितम् । गांगस्रोतःप्रवाहेण उद्गिरेद्गिरमात्मवान् । अश्रान्तां च वरारोहे ह्यविच्छिन्नां च संततम्

saṃskṛtaṃ prākṛtaṃ caivāpabhraṃśaṃ bhūtabhāṣitam | gāṃgasrotaḥpravāheṇa udgiredgiramātmavān | aśrāntāṃ ca varārohe hyavicchinnāṃ ca saṃtatam

ด้วยความเป็นนายเหนือจิตตน เขาย่อมเปล่งวาจาได้ทั้งสันสกฤต ปรากฤต อปภรํศะ แม้ภาษาของภูตผี—พรั่งพรูดุจกระแสคงคาอันเชี่ยวกราก; โอ้ผู้มีสะโพกงาม วาจานั้นไม่เหนื่อย ไม่ขาดตอน และต่อเนื่องเนืองนิตย์

saṃskṛtamSanskrit (language)
saṃskṛtam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootsaṃskṛta (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; (as object)
prākṛtamPrakrit (language)
prākṛtam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootprākṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
evaindeed/just
eva:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (emphatic particle)
apabhraṃśamApabhraṃśa (dialect)
apabhraṃśam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootapabhraṃśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
bhūta-bhāṣitamspeech of beings; common/creature-speech
bhūta-bhāṣitam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक) + bhāṣita (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानां भाषितम्)
gāṃga-srotaḥ-pravāheṇaby the flow of the Ganges’ stream
gāṃga-srotaḥ-pravāheṇa:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootgāṃga (प्रातिपदिक) + srotas (प्रातिपदिक) + pravāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः (गङ्गायाः स्रोतः-प्रवाहः)
udgiretshould utter/should speak forth
udgiret:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√gṝ (गॄ/गिर्) (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
giramspeech/utterance
giram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootgir (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
ātmavānself-possessed; endowed with self
ātmavān:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootātman (प्रातिपदिक) + -vant (तद्धित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (of the speaker)
aśrāntāmunwearied; untiring
aśrāntām:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Roota-śrānta (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (गिरम्)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
varāroheO fair-hipped one
varārohe:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvarārohā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (वरः आरोहः यस्याः)
hiindeed/for
hi:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formनिपात (particle; causal/emphatic)
avicchinnāmunbroken; uninterrupted
avicchinnām:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Roota-vicchinna (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकृदन्त-विशेषणम् (गिरम्)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
saṃtatamcontinuous; constantly
saṃtatam:
Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootsaṃtata (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (continuously) / विशेषणम् (गिरम्)

Skanda (deduced; vocative suggests addressing a goddess/consort within the narrative)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (vāk-siddhi fruit)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: A learned devotee speaking in multiple tongues, words visualized as flowing river-streams; behind him, a stylized Gaṅgā current merges symbolically with Prabhāsa waters; the addressed ‘varārohe’ suggests a courtly/listener presence.

G
Gaṅgā
S
Sanskrit
P
Prākṛta
A
Apabhraṃśa
B
Bhūta
P
Prabhāsakṣetra

FAQs

Sacred practice at a tīrtha can transform speech into effortless, many-formed eloquence, reflecting inner mastery.

The claim is made within Prabhāsakṣetra Māhātmya, attributing such vāk-siddhi to Prabhāsakṣetra’s potency.

No new rite is specified here; it expands the promised fruit of the preceding devotional disciplines (snāna/japa).