Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 10

तत्र सोमेश्वरो देवः स्वयं तिष्ठति शङ्करः । अब्भक्षैर्वायुभक्षैश्च दंतोलूखलिभिस्तथा । ऋषिभिर्वालखिल्यैश्च पूज्यमानः समंततः

tatra someśvaro devaḥ svayaṃ tiṣṭhati śaṅkaraḥ | abbhakṣairvāyubhakṣaiśca daṃtolūkhalibhistathā | ṛṣibhirvālakhilyaiśca pūjyamānaḥ samaṃtataḥ

ณ ที่นั้น พระโสมेशวรเทพ—คือพระศังกรเอง—ประทับอยู่โดยพระองค์จริง รอบด้านทรงได้รับการบูชาจากฤๅษีผู้ดำรงชีพด้วยน้ำ ผู้ดำรงชีพด้วยลม เหล่าทันโตลูกขลิ และฤๅษีวาลขิลยะ

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
सोमेश्वरःSomeśvara (Lord of Soma)
सोमेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसोम-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (somasya īśvaraḥ)
देवःthe god
देवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; apposition to someśvaraḥ
स्वयम्himself
स्वयम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formस्वतन्त्रतावाचक-अव्यय (emphatic adverb)
तिष्ठतिstands, remains
तिष्ठति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद
शङ्करःŚaṅkara
शङ्करः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशङ्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; apposition to someśvaraḥ
अप्-भक्षैःby water-eaters (water-fed ascetics)
अप्-भक्षैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअप्-भक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (apām bhakṣāḥ)
वायु-भक्षैःby air-eaters (living on air)
वायु-भक्षैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवायु-भक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vāyoḥ bhakṣāḥ)
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
दन्त-उलूखलिभिःby those whose teeth are (like) mortars (a class of ascetics)
दन्त-उलूखलिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootदन्त-उलूखलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन; कर्मधारयः (दन्त एव उलूखलिः)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/उपमानार्थक-अव्यय (adverb: likewise)
ऋषिभिःby sages
ऋषिभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
वालखिल्यैःby the Vālakhilya sages
वालखिल्यैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवालखिल्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
and
:
Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
पूज्यमानःbeing worshipped
पूज्यमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्मणि शानच्-प्रत्ययान्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषणम् (of someśvaraḥ)
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततः (अव्यय)
Formपरितोवाचक-अव्यय (adverb: on all sides)

Prahasta

Tirtha: Someśvara at Prabhāsa

Type: kshetra

Listener: Rākṣaseśa

Scene: Someśvara (Śaṅkara) stands/abides radiantly at Prabhāsa while concentric circles of ascetics worship: water-only sages with kamaṇḍalus, air-only yogins in prāṇāyāma, tiny Vālakhilyas, and other rishi groups offering flowers and mantra.

S
Someśvara
Ś
Śaṅkara (Śiva)
A
Abbhakṣa ascetics
V
Vāyubhakṣa ascetics
D
Daṃtolūkhalis
V
Vālakhilya Ṛṣis
P
Prabhāsa

FAQs

A supreme tīrtha attracts the highest tapasvins; Someśvara’s presence makes Prabhāsa a center where asceticism and devotion converge.

Someśvara at Prabhāsa Kṣetra, where Śiva is said to abide directly.

Worship (pūjā/stuti) is implied; the verse highlights communities of ascetics devoted to continuous veneration rather than detailing a rite.