Adhyaya 116
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 116

Adhyaya 116

อีศวรตรัสแก่เทวีให้พิจารณาสถานศักดิ์สิทธิ์นามว่า “กุณเฑศวรี” ในปรภาสขันฑะ เทวีองค์นี้ทรงเป็นผู้ประทานสวัภาคยะ (สิริมงคลแห่งคู่ครองและความรุ่งเรือง) และทรงขจัดบาปกับความยากจน พร้อมระบุตำแหน่งด้วยทิศทางและระยะทางอย่างชัดเจน ใกล้กันมีแหล่งน้ำศักดิ์สิทธิ์ชื่อ “ศังโขทกกุณฑะ” กล่าวกันว่าเป็นที่ทำลายบาปทั้งปวง ตำนานเล่าว่า ครั้งหนึ่งพระวิษณุทรงสังหารผู้มีนามว่า “ศังขะ” แล้วนำร่างใหญ่ดุจสังข์ไปยังปรภาสเพื่อชำระล้าง และสถาปนาตีรถะอันทรงพลังขึ้น เสียงสังข์ดึงดูดเทวีให้เสด็จมาและทรงถามเหตุ; จากเหตุการณ์นั้นจึงเกิดนาม “กุณเฑศวรี” (เทวีผู้เกี่ยวข้องกับกุณฑะ) และ “ศังโขทก” (น้ำที่เกี่ยวเนื่องกับสังข์) มีข้อกำหนดว่า การบูชาในวันตฤติยาแห่งเดือนมาฆะ ทำให้ผู้ศรัทธาทั้งชายและหญิงบรรลุ “คุารีปทะ” คือฐานะ/แดนของพระแม่คุารี อีกทั้งสอนจริยธรรมแห่งการจาริกด้วยทาน: เลี้ยงอาหารคู่สามีภรรยา (ทัมปตี) ถวายเสื้อผ้า (กัญจุกะ) และเลี้ยงอาหารสตรีผู้ถือเป็นรูปแห่งคุารี (คุารีณี) เพื่อหวังผลแห่งการไปตีรถะ

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं सौभाग्यकारिणीम् । कुण्डेश्वरीति विख्यातां पुष्कराद्वायुगोचरे

อีศวรตรัสว่า: “แล้วแต่บัดนั้น โอ้มหาเทวี พึงไปเฝ้าเทวีผู้ประทานสิริมงคล ผู้เลื่องนามว่า กุณเฑศวรี ประดิษฐานอยู่ในถิ่นที่ไปถึงได้จากปุษกราในทิศแห่งวายุ (ทิศลม)”

Verse 2

धनुषां त्रिंशता देवि भूतनाथाच्च नैरृते । संस्थिता पापदमनी दारिद्र्यौघविनाशिनी

โอ้เทวี พระนางประดิษฐานอยู่ห่างจากภูตนาถไปทางทิศไนรฤต (ตะวันตกเฉียงใต้) สามสิบธนู; พระนางทรงข่มบาปและทรงทำลายกระแสแห่งความยากไร้ทั้งปวง

Verse 3

तस्या नैरृतदिग्भागे धनुःपञ्चदशे स्थितम् । शंखोदकंनाम कुण्डं सर्वपातकनाशनम्

ในส่วนทิศไนรฤตของพระนาง ห่างออกไปสิบห้าธนู มีสระชื่อว่า “ศังโขทกะ” ซึ่งทำลายบาปทั้งปวง

Verse 4

तत्र स्नात्वा तु ये मर्त्या नारी वा शुभवारिणि । पूजयेत्तां महादेवि शंखावर्तेति विश्रुताम्

ผู้เป็นมนุษย์—ชายหรือหญิง—ผู้ลงอาบในน้ำนั้นอันเป็นมงคล ณ ที่นั้นแล้ว พึงบูชาเทวีนั้น โอ้มหาเทวี ผู้เลื่องนามว่า “ศังขาวรรตา”

Verse 5

कलौ कुण्डेश्वरीनाम सर्वसौख्यप्रदायिनी । शंखो नाम पुरा देवि विष्णुना निहतः प्रिये

ในกาลียุค นางเป็นที่รู้จักนามว่า “กุณเฑศวรี” ผู้ประทานความสุขทั้งปวง โอ้เทวี ในกาลก่อนมีอสูรชื่อ “ศังคะ” ถูกพระวิษณุประหาร โอ้ที่รัก

Verse 6

तस्य देहं समादाय महान्तं शंखरूपिणम् । तीर्थोदकेन संपूर्य प्रभासं क्षेत्रमागतः

เขายกกายอันใหญ่โตซึ่งมีรูปเป็นสังข์ขึ้น แล้วเติมด้วยน้ำศักดิ์สิทธิ์จากทีรถะ จากนั้นจึงมาถึงเขตศักดิ์สิทธิ์แห่งประภาสะ

Verse 7

तत्र शंखं तु प्रक्षाल्य कृतं तीर्थं महाप्रभम् । तत्र पूरितवाञ्छङ्खं मेघगम्भीरनिस्वनम्

ที่นั่นเขาล้างสังข์ แล้วสถาปนาทีรถะอันรุ่งเรืองยิ่ง จากนั้น ณ ที่นั่นเอง เขาเติมสังข์ให้เต็ม ซึ่งกังวานด้วยเสียงทุ้มลึกราวเมฆคำราม

Verse 8

तस्य नादेन महता देवी तत्र समागता । पृच्छती कारणं तत्र तत्कुण्डस्य समीपगा । तेन कुण्डेश्वरी ख्याता कुण्डं शंखोदकं स्मृतम्

ด้วยเสียงกังวานอันยิ่งใหญ่นั้น พระเทวีจึงเสด็จมาที่นั่น ครั้นเสด็จเข้าใกล้กุณฑะ ก็ทรงถามถึงเหตุแห่งมัน ด้วยเหตุนั้นพระนางจึงเป็นที่เลื่องลือว่า “กุณเฑศวรี” และสระนั้นถูกจดจำว่า “ศังคโหทกะ” คือ “น้ำแห่งสังข์”

Verse 9

माघे मासि तृतीयायां यस्तां पूजयते नरः । नारी वा भक्तिसंयुक्ता स गौरीपदमाप्नुयात्

ในเดือนมาฆะ ในวันตฤติยา ผู้ใดไม่ว่าชายหรือหญิง บูชาพระนางด้วยภักติ ย่อมบรรลุถึงฐานะ/แดนสถิตของพระคาวรี

Verse 10

दंपत्योर्भोजनं तत्र देयं यात्राफलेप्सुभिः । कञ्चुकं फलदानं च गौरिणीनां च भोजनम्

ผู้ปรารถนาผลแห่งการจาริกบุญ พึงถวายภัตตาหารแก่คู่สามีภรรยาที่นั่น อีกทั้งถวายกัญจุกะ (ผ้าคลุมท่อนบน) และผลไม้ และจัดภัตตาหารบูชาแก่สตรีผู้ภักดีต่อพระแม่คาวรี

Verse 116

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शंखोदककुण्डेश्वरीगौरीमाहात्म्यवर्णनंनाम षोडशोत्तरशततमोऽध्यायः

ดังนี้ ในศรีสกันทมหาปุราณะอันเคารพ—ในคัมภีร์รวมแปดหมื่นหนึ่งพันโศลก—ในปรภาสขันธ์ที่เจ็ด ภาคแรก ‘ปรภาสเกษตรมหาตมยะ’ บทที่ ๑๑๖ ชื่อว่า “พรรณนามหาตมยะของศังคโหทกะ กุณเฑศวรี และคาวรี” จึงสิ้นสุดลง