Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये

tadā tatra padaṃ nyastaṃ dakṣiṇaṃ viśvarūpiṇā | dvitīyaṃ meruśṛṃge tu tṛtīyaṃ gagane priye

ครั้งนั้น พระผู้ทรงรูปเป็นสากลได้ทรงวางพระบาทขวาลง ณ ที่นั้น พระก้าวที่สองอยู่บนยอดเขาพระเมรุ และพระก้าวที่สาม โอ้ที่รัก อยู่ในนภากาศเอง

tadāthen
tadā:
Kala (Temporal/काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (then)
tatrathere
tatra:
Desha (Locative sense/देश)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्ययम् (there)
padama step/footprint
padam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpada (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
nyastamwas placed
nyastam:
Kriya (Predicative/क्रिया)
TypeVerb
Rootni-√as (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP) ‘nyasta’; नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; padam इति पदेन सह
dakṣiṇamright (side)
dakṣiṇam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; padam इति पदस्य विशेषणम्
viśvarūpiṇāby the one of universal form
viśvarūpiṇā:
Kartr̥ (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootviśva-rūpin (प्रातिपदिक; विश्व + रूपिन्)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
dvitīyamthe second (step)
dvitīyam:
Karma (Implied object/कर्म)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; (padam) इति अनुवर्तते
meruśṛṅgeon Meru’s peak
meruśṛṅge:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootmeru-śṛṅga (प्रातिपदिक; मेरु + शृङ्ग)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
tuand/indeed
tu:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (but/indeed)
tṛtīyamthe third (step)
tṛtīyam:
Karma (Implied object/कर्म)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; (padam) इति अनुवर्तते
gaganein the sky
gagane:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootgagana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
priyeO beloved
priye:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootpriyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम्

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced from Purāṇic narration style within Prabhāsa Khaṇḍa māhātmya)

Tirtha: Viṣṇupāda/Trivikrama-pāda-sthāna (localized first step)

Type: kshetra

Listener: Devī (addressed as ‘priye’)

Scene: Viṣṇu as Viśvarūpa/Trivikrama: one foot planted at the localized tirtha, the second poised on Meru’s summit, the third extending into the sky; the Goddess addressed as ‘priye’ frames the narration as intimate yet cosmic.

V
Viṣṇu
V
Vāmana
M
Meru

FAQs

The Lord’s cosmic sovereignty is shown through the three strides, making His ‘footprint’ a sacred focus for devotion and pilgrimage.

The narrative supports the sanctity of Viṣṇu’s footprint tradition within Prabhāsakṣetra, later connected with Puṣkara and the Viṣṇupadī Gaṅgā in this chapter.

No direct rite is prescribed in this verse; it sets the mythic basis for later instructions on snāna and darśana.