Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

धारणं हृदये कृत्वा ध्यायमानः प्रजेश्वरम् । हृत्पद्मकर्णिकासीनं रक्तवर्णं सुलोचनम्

dhāraṇaṃ hṛdaye kṛtvā dhyāyamānaḥ prajeśvaram | hṛtpadmakarṇikāsīnaṃ raktavarṇaṃ sulocanam

เมื่อสถาปนาธารณาไว้ในดวงหทัยและทำจิตให้แน่วแน่ เขาย่อมภาวนาถึงพระปรเชศวร (ปรชาปติ/พระพรหม) ผู้ประทับบนเกสรแห่งดอกบัวหทัย มีวรรณะดุจสีแดงและมีเนตรงามผ่องใส

धारणम्concentration/holding
धारणम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (object of ‘कृत्वा’)
हृदयेin the heart
हृदये:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन
कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive)
ध्यायमानःmeditating
ध्यायमानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootध्यै (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ/शानच्-प्रत्यय (Present participle, Ātmanepada: शानच्); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रजेश्वरम्Lord of creatures
प्रजेश्वरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रजा + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (प्रजानाम् ईश्वरः)
हृत्पद्मकर्णिकासीनम्seated on the heart-lotus’s pericarp
हृत्पद्मकर्णिकासीनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहृत् + पद्म + कर्णिका + आसीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुष (हृत्पद्मस्य कर्णिकायाम् आसीनः)
रक्तवर्णम्red-colored
रक्तवर्णम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootरक्त + वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (रक्तः वर्णः यस्य)
सुलोचनम्beautiful-eyed
सुलोचनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (सुन्दराणि लोचनानि यस्य)

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya narrative style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Devī (addressed as 'devi' in the surrounding passage)

Scene: A yogin seated in stillness, hands in dhyāna-mudrā, with a luminous heart-lotus revealed; upon its pericarp sits red-hued four-faced Brahmā/Prajāpati, serene and fair-eyed, radiating inward light.

P
Prajāpati
B
Brahmā
H
Hṛtpadma (heart-lotus)
D
Dhāraṇā

FAQs

Devotion becomes inward and transformative when the deity is contemplated in the heart through steady dhāraṇā and dhyāna.

Prabhāsa-kṣetra, where inner worship (mānasa-pūjā/dhyāna) complements external rites.

Perform heart-centered dhāraṇā and meditate on Prajeśvara (Brahmā) seated in the heart-lotus.