Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 14

प्राणायामपरो नित्यं ध्यानवान्विजितेंद्रियः । भैक्ष्यभक्षी व्रती चापि सर्वप्रत्याहृतेंद्रियः

prāṇāyāmaparo nityaṃ dhyānavānvijiteṃdriyaḥ | bhaikṣyabhakṣī vratī cāpi sarvapratyāhṛteṃdriyaḥ

ผู้ที่ตั้งมั่นในปราณายามเป็นนิตย์ มีฌานภาวนา ชนะอินทรีย์ทั้งหลาย; ดำรงชีพด้วยบิณฑบาต ถือวัตร และถอนอินทรีย์ทั้งหมดกลับด้วยประติยาหาร—ผู้นั้นคือผู้ปฏิบัติอันมีวินัย

प्राणायामपरःdevoted to breath-control
प्राणायामपरः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्राणायाम + पर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी/विषय-तत्पुरुष (प्राणायामे परः = devoted to prāṇāyāma)
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb: always)
ध्यानवान्meditative
ध्यानवान्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootध्यानवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
विजितेन्द्रियःhaving conquered the senses
विजितेन्द्रियः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि + जि (धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय (past participle) ‘विजित’ + षष्ठी-तत्पुरुष (विजितानि इन्द्रियाणि यस्य)
भैक्ष्यभक्षीliving on alms
भैक्ष्यभक्षी:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभैक्ष्य + भक्षिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (भैक्ष्यस्य भक्षी = one who eats alms-food)
व्रतीvowed/observant
व्रती:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्रतिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थक (particle: also/even)
सर्वप्रत्याहृतेन्द्रियःwith all senses withdrawn
सर्वप्रत्याहृतेन्द्रियः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + प्रति + आ + हृ (धातु) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्यय ‘प्रत्याहृत’ + षष्ठी-तत्पुरुष (प्रत्याहृतानि इन्द्रियाणि यस्य); ‘सर्व’ उपपद-विशेषण

Skanda (deduced from Prabhāsakṣetramāhātmya narrative style)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Scene: An ascetic in Prabhāsa sits in meditation near a quiet shrine or coastal grove: steady posture, controlled breath, senses withdrawn; a begging bowl indicates bhikṣā-vṛtti and vrata discipline.

P
Prāṇāyāma
D
Dhyāna
P
Pratyāhāra
V
Vrata

FAQs

Inner mastery—breath, senses, and vows—forms the foundation of genuine spiritual life in a sacred place.

Prabhāsa-kṣetra, presented as a field where yogic restraint and vrata enhance the kṣetra’s spiritual fruits.

Practice prāṇāyāma and meditation, live on bhikṣā (alms), keep vows, and withdraw the senses (pratyāhāra).