Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 61

इन्द्रो विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो द्वादशः स्मृतः । इति ते द्वादशादित्याः पृथक्त्वेन प्रकीर्तिताः

indro vivasvāṃstvaṣṭā ca parjanyo dvādaśaḥ smṛtaḥ | iti te dvādaśādityāḥ pṛthaktvena prakīrtitāḥ

อินทระ วิวัสวาน ทวษฏฤ และปรัชญะ—ทรงถูกจดจำเพื่อให้ครบสิบสอง ดังนี้ อาทิตยะทั้งสิบสองได้ถูกประกาศแยกเป็นรายองค์ ตามรูปภาวะของตน

इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Apposition/Name-list item (संज्ञा/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विवस्वान्Vivasvān
विवस्वान्:
Apposition/Name-list item (संज्ञा/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (विवस्वत्-शब्दः)
त्वष्टाTvaṣṭā
त्वष्टा:
Apposition/Name-list item (संज्ञा/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वष्टृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
पर्जन्यःParjanya
पर्जन्यः:
Apposition/Name-list item (संज्ञा/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
द्वादशःthe twelfth
द्वादशः:
Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘पर्जन्यः’ इत्यस्य विशेषण/संख्या
स्मृतःis remembered/counted
स्मृतः:
Vidheyavisheshana (Predicative adjective/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृत्) → स्मृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)
इतिthus
इति:
Discourse marker (इति-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative particle)
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
द्वादशादित्याःthe twelve Ādityas
द्वादशादित्याः:
Apposition to ‘ते’ (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वादश + आदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष/संख्यापूर्वपद: ‘द्वादशानाम् आदित्यानाम्’/‘द्वादश आदित्याः’ (twelve Ādityas)
पृथक्त्वेनseparately, one by one
पृथक्त्वेन:
Kriya-visheshana (Adverbial instrumental/करण-प्रयोग)
TypeNoun
Rootपृथक्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (abstract noun)
प्रकीर्तिताःhave been proclaimed
प्रकीर्तिताः:
Vidheyavisheshana (Predicative adjective/विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + कीर्त् (धातु) + क्त (कृत्) → प्रकीर्तित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

Skanda (deduced)

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Listener: Not specified

Scene: The twelve Ādityas appear as a complete circle around the sun: Indra with vajra, Vivasvān as solar king, Tvaṣṭṛ with tools, Parjanya with rain-clouds; the circle closes, signifying completion and harmony.

I
Indra
V
Vivasvān
T
Tvaṣṭṛ
P
Parjanya
D
Dvādaśa-Ādityāḥ

FAQs

Dharma is portrayed as upheld through differentiated divine powers—rain, craftsmanship, sovereignty, and solar vitality—working in harmony.

The enumeration occurs within Prabhāsa-kṣetra’s māhātmya, reinforcing the place as a locus for understanding cosmic order and sacred time.

No explicit ritual is prescribed; the focus is doctrinal listing and clear distinction of the twelve Ādityas.