Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 49

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्त्वा तमीशानस्तत्रैवांतरधीयत । वासुदेवोऽपि तल्लिंगं गृहीत्वाऽर्बुदपर्वते । निर्झरे स्थापयामास सुपुण्ये विमलोदके

pulastya uvāca | evamuktvā tamīśānastatraivāṃtaradhīyata | vāsudevo'pi talliṃgaṃ gṛhītvā'rbudaparvate | nirjhare sthāpayāmāsa supuṇye vimalodake

ปุลัสตยะกล่าวว่า: ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระอีศานะก็อันตรธาน ณ ที่นั้นเอง ส่วนพระวาสุเทวะก็อัญเชิญลึงค์นั้นไปประดิษฐาน ณ เขาอรพุทะ ที่ธารน้ำพุอันศักดิ์สิทธิ์ มีน้ำใสบริสุทธิ์ยิ่ง

पुलस्त्यःPulastya
पुलस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुलस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Pulastya)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (said)
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive: having spoken)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (him)
ईशानःthe Lord
ईशानः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (the Lord)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (there)
एवindeed
एव:
Sambandha (Discourse particle/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (just/indeed)
अन्तर्धीयतdisappeared
अन्तर्धीयत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर् + धा (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (disappeared)
वासुदेवःVāsudeva
वासुदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवासुदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन (Vāsudeva)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Discourse particle/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; विशेषणम् (that)
लिङ्गम्liṅga
लिङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootलिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन (liṅga)
गृहीत्वाhaving taken
गृहीत्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु) + त्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive: having taken)
अर्बुदपर्वतेon Arbuda mountain
अर्बुदपर्वते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअर्बुद + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (Arbuda-mountain: on Arbuda mountain)
निर्झरेat a waterfall/spring
निर्झरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिर्झर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन (at the waterfall/spring)
स्थापयामासinstalled
स्थापयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (caused to be placed/installed)
सुपुण्येin very holy
सुपुण्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootसु + पुण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषणम् (in very holy)
विमलोदकेin clear water
विमलोदके:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविमल + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; कर्मधारय (in clear water)

Pulastya

Tirtha: (Emergent) Kṛṣṇa-tīrtha / Kṛṣṇa-hrada complex (named explicitly in following verses)

Type: kund (hrada) / nirjhara-associated tīrtha

Listener: Pārthiva-śārdūla (a king; addressed explicitly in v.34.50)

Scene: Pulastya narrates as Īśāna (a form of Śiva) vanishes; Vāsudeva carries a radiant liṅga to a mountain spring and installs it beside crystal-clear cascading water.

P
Pulastya
Ī
Īśāna (Śiva)
V
Vāsudeva (Kṛṣṇa/Viṣṇu)
A
Arbuda-parvata

FAQs

Sacred geography is born from divine acts: installing a liṅga at a pure spring transforms the landscape into a locus of merit for devotees.

A holy spring (nirjhara) on Arbuda-parvata where the liṅga is installed—later identified with Kṛṣṇatīrtha/Kṛṣṇahrada traditions.

Liṅga-sthāpana (installation) at a sanctified water-source; the verse implies tīrtha-creation through consecration.