Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 15

एवमुक्त्वा ततो देवी तत्रैवांतरधीयत । पिण्डोदको हि सर्वज्ञो भूत्वाथ स्वगृहं ययौ । व्यस्मापयज्जनान्सर्वांस्तत्तीर्थस्य समाश्रयात्

evamuktvā tato devī tatraivāṃtaradhīyata | piṇḍodako hi sarvajño bhūtvātha svagṛhaṃ yayau | vyasmāpayajjanānsarvāṃstattīrthasya samāśrayāt

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระเทวีทรงอันตรธาน ณ ที่นั้นเอง ต่อมา ปิณฑโททกะได้บังเกิดเป็นผู้รู้ทั่วแล้วกลับสู่เรือนตน และด้วยการพึ่งพิงตถาคตแห่งทีรถะนั้น จึงทำให้ชนทั้งปวงพิศวงในฤทธานุภาพและเกียรติคุณ

एवम्thus
एवम्:
Prakāra (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त-अव्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
ततःthen
ततः:
Kāla (Sequence)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formततः-शब्दः; क्रम/अपादानवाचक-अव्यय (then/from there)
देवीthe goddess
देवी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
Deśa-adhikaraṇa (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (restrictive particle)
अन्तरधीयतdisappeared
अन्तरधीयत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअन्तर्-धा (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद
पिण्डोदकःPiṇḍodaka (name/person)
पिण्डोदकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपिण्ड + उदक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पिण्डस्य उदकम्/पिण्डोदकः नाम)
हिindeed
हि:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात
सर्वज्ञःall-knowing
सर्वज्ञः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement)
TypeAdjective
Rootसर्वज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootभू (धातु) + क्त्वा (कृदन्त-अव्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
अथthen
अथ:
Sambandha (Clause linker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formनिपात (sequence particle)
स्वगृहम्his own house
स्वगृहम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मधारय (स्वं गृहं)
ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
व्यस्मापयत्astonished (caused to marvel)
व्यस्मापयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + स्मि (धातु, causative/णिच्)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative)
जनान्people
जनान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
सर्वान्all
सर्वान्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण
तत्that
तत्:
Viśeṣaṇa (Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; विशेषण (समासे पूर्वपद)
तीर्थस्यof the tīrtha
तीर्थस्य:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
समाश्रयात्from (its) resort/association
समाश्रयात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source)
TypeNoun
Rootसम्-आ-श्रि (धातु) + घञ्/आश्रय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; कारणार्थे अपादान

Pulastya (contextual narrator within Arbuda-khaṇḍa)

Tirtha: Piṇḍodaka-tīrtha

Type: kund

Listener: Nṛpaśreṣṭha (king)

Scene: Devī finishes her proclamation and dissolves into light at the tīrtha’s edge; Piṇḍodaka stands transformed, eyes bright with awakened knowledge; villagers gather in astonishment, hands raised in reverence.

D
Devī
P
Piṇḍodaka
P
Piṇḍodaka-tīrtha
A
Arbuda (mountain region)

FAQs

Divine grace confirms the sanctity of a tīrtha; sincere refuge in a holy place can transform one’s inner knowledge and inspire faith in others.

Piṇḍodaka-tīrtha, praised within the Arbuda-khaṇḍa of the Prabhāsa-khaṇḍa.

No explicit rite is stated here; the emphasis is on samāśraya—taking refuge/association with the tīrtha as the source of merit and wonder.