Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

यत्र सिद्धिं गता राजन्वालखिल्या महर्षयः । तैस्तत्र निर्मितं कुण्डं सुरम्यं गिरि गह्वरे

yatra siddhiṃ gatā rājanvālakhilyā maharṣayaḥ | taistatra nirmitaṃ kuṇḍaṃ suramyaṃ giri gahvare

ข้าแต่พระราชา ณ ที่นั้นเอง ฤๅษีมหาวาลขิลยะได้บรรลุสิทธิ และในซอกเขาแห่งภูผา พวกท่านได้สร้างกุณฑะอันงดงามยิ่ง

यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (locative adverb: “where”)
सिद्धिम्attainment, success
सिद्धिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसिद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
गताःhaving gone, having attained
गताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन, पुंलिङ्ग (कर्तृसामानाधिकरण)
राजन्O king
राजन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
वालखिल्याःthe Vālakhilya sages
वालखिल्याः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवालखिल्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (ऋषिगण-नाम)
महर्षयःgreat seers
महर्षयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तैःby them
तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (there)
निर्मितम्constructed, made
निर्मितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्मा (धातु) + निर्मित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कुण्डम् इति विशेषण)
कुण्डम्a pond, water-tank
कुण्डम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकुण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
सुरम्यम्very beautiful
सुरम्यम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + रम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (कुण्डम् इति विशेषण)
गिरिof the mountain
गिरि:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-तत्पुरुषे पूर्वपदभावः (गह्वरे इति समासार्थे ‘गिरेः’), अव्यक्त-विभक्ति (समासपूर्वपद)
गह्वरेin a cave, in a hollow
गह्वरे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगह्वर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

Pulastya (contextual continuity in Adhyāya 16)

Tirtha: Maṇikarṇikā (kund in giri-gahvara)

Type: kund

Listener: Rājan (king)

Scene: In a rocky mountain hollow, a circle of tiny, radiant Vālakhilya sages sits in meditation; nearby, they carve/shape a beautiful kund, water shimmering as if newly invoked by mantra.

V
Vālakhilya
K
Kuṇḍa

FAQs

A tīrtha gains sanctity through realized sages; their siddhi and tapas consecrate the landscape and establish enduring sacred institutions like kuṇḍas.

The Maṇikarṇikā-associated region and its kuṇḍa set within a mountain hollow, tied to the Vālakhilyas’ siddhi.

No direct rite is commanded in this verse; it provides the tīrtha’s origin, supporting later practices like snāna and tarpaṇa at the kuṇḍa.