Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 90

एवमुक्त्वा तमादाय नृपं भार्यासमन्वितम् । अजाभिस्ताभिरस्त्रैश्च तैश्चापि परमेश्वरः । प्रविवेश जले तस्मिन्देवीकुण्डसमुद्भवे

evamuktvā tamādāya nṛpaṃ bhāryāsamanvitam | ajābhistābhirastraiśca taiścāpi parameśvaraḥ | praviveśa jale tasmindevīkuṇḍasamudbhave

ครั้นตรัสดังนี้แล้ว พระปรเมศวรทรงพาพระราชาพร้อมพระมเหสี ทั้งฝูงแพะและอาวุธทั้งหลาย เสด็จลงสู่น้ำซึ่งบังเกิดจากเทวีคุณฑะ

एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्ययम् (adverb: thus)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund), पूर्वक्रिया (prior action): ‘having said’
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative/2nd), एकवचनम् (singular)
आदायhaving taken
आदाय:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootआ-दा (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययम् (absolutive/gerund): ‘having taken’
नृपम्the king
नृपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative/2nd), एकवचनम् (singular)
भार्यासमन्वितम्accompanied by (his) wife
भार्यासमन्वितम्:
Karma (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootभार्या-समन्वित (प्रातिपदिक; भार्या + समन्वित)
Formपुंलिङ्गः (masculine), द्वितीया-विभक्तिः (accusative/2nd), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying) नृपम्
अजाभिःwith goats
अजाभिः:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootअजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः (feminine), तृतीया-विभक्तिः (instrumental/3rd), बहुवचनम् (plural)
ताभिःwith those (goats)
ताभिः:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः (feminine), तृतीया-विभक्तिः (instrumental/3rd), बहुवचनम् (plural)
अस्त्रैःwith weapons
अस्त्रैः:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (neuter), तृतीया-विभक्तिः (instrumental/3rd), बहुवचनम् (plural)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (and)
तैःwith those (weapons)
तैः:
Karana (Instrument/means)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः/पुंलिङ्गः (neuter/masc), तृतीया-विभक्तिः (instrumental/3rd), बहुवचनम् (plural)
and
:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपातः (and)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-निपातः (also/even)
परमेश्वरःthe Supreme Lord
परमेश्वरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपरम-ईश्वर (प्रातिपदिक; परम + ईश्वर)
Formपुंलिङ्गः (masculine), प्रथमा-विभक्तिः (nominative/1st), एकवचनम् (singular)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
Kriya (Main verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-विश् (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्
जलेinto the water
जले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (neuter), सप्तमी-विभक्तिः (locative/7th), एकवचनम् (singular)
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः (neuter), सप्तमी-विभक्तिः (locative/7th), एकवचनम् (singular)
देवीकुण्डसमुद्भवेin (the water) arising from Devī’s pond
देवीकुण्डसमुद्भवे:
Adhikarana (Location qualifier)
TypeAdjective
Rootदेवी-कुण्ड-समुद्भव (प्रातिपदिक; देवी + कुण्ड + समुद्भव)
Formनपुंसकलिङ्गः (neuter), सप्तमी-विभक्तिः (locative/7th), एकवचनम् (singular); विशेषणम् (qualifying) जले

Unspecified (narrative voice within Tīrthamāhātmya)

Tirtha: Devīkuṇḍa-samudbhava-jala

Type: kund

Listener: dvijasattamāḥ (addressed to best of Brahmins)

Scene: The Supreme Lord leads the king and queen toward the water; goats and weapons are carried along. The moment of entry shows swirling currents forming a luminous vortex, suggesting passage to another realm.

P
Parameśvara (Śiva)
D
Devīkuṇḍa

FAQs

The Lord personally leads devotees into the purifying tīrtha, showing divine grace expressed through sacred geography.

Devīkuṇḍa and its sacred waters within Śrīhāṭakeśvara-kṣetra.

Entering the tīrtha waters (a form of snāna/ritual immersion), framed as a divinely guided act.