Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

पूर्वकर्मविपाकेन स बालोऽपि च तत्सुतः । कुष्ठव्याधिसमाक्रांतः पितृमातृसुदुःखदः

pūrvakarmavipākena sa bālo'pi ca tatsutaḥ | kuṣṭhavyādhisamākrāṃtaḥ pitṛmātṛsuduḥkhadaḥ

ด้วยผลสุกงอมแห่งกรรมก่อน เด็กชายผู้นั้นแม้ยังเยาว์ก็ถูกโรคเรื้อนครอบงำ เป็นเหตุให้บิดามารดาโศกเศร้าอย่างยิ่ง

पूर्वकर्मविपाकेनby the fruition of former karma
पूर्वकर्मविपाकेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + कर्म (प्रातिपदिक) + विपाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; समासः—पूर्वकर्मणः विपाकः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; अर्थे करणम् (instrumental)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
बालःa boy/child
बालः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) — ‘even/also’
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक (conjunction)
तत्सुतःhis son
तत्सुतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + सुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तस्य सुतः इति षष्ठी-तत्पुरुषः
कुष्ठव्याधिसमाक्रान्तःafflicted by the disease of leprosy
कुष्ठव्याधिसमाक्रान्तः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुष्ठ (प्रातिपदिक) + व्याधि (प्रातिपदिक) + सम्-आ-क्रम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘समाक्रान्त’; समासः—कुष्ठव्याधिना समाक्रान्तः इति तृतीया-तत्पुरुषः (अन्तर्गत)
पितृमातृसुदुःखदःcausing great sorrow to father and mother
पितृमातृसुदुःखदः:
Visheshana (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपितृ (प्रातिपदिक) + मातृ (प्रातिपदिक) + सु-दुःख (प्रातिपदिक) + द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—पितृमातृभ्यां सुदुःखं ददाति इति चतुर्थी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष (दः = ‘giver’)

Sūta

Tirtha: कामिक-क्षेत्र (अस्पष्ट नाम)

Type: kshetra

Listener: null

Scene: राजकुल का बालक कुष्ठ-पीड़ित; माता-पिता शोकाकुल; राजमहल/आश्रम-परिसर में करुण वातावरण, वैद्य/सेवक दूर खड़े

S
Suvarcā
A
Ambarīṣa

FAQs

Suffering is framed through karma-vipāka, preparing the narrative ground for purification and healing through tīrtha and divine grace.

The Gomukha-tīrtha context continues; the child’s affliction becomes the catalyst for the tīrtha’s salvific fame.

None explicitly here; it sets up the need for a remedial sacred act (typically tīrtha-snāna) in the subsequent narrative.