Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 11

स मैनाकः समुद्रांतः प्रविष्टः शक्र ते भयात् । पक्षाभ्यां सहितोऽद्यापि स तत्रैव व्यवस्थितः

sa mainākaḥ samudrāṃtaḥ praviṣṭaḥ śakra te bhayāt | pakṣābhyāṃ sahito'dyāpi sa tatraiva vyavasthitaḥ

ด้วยความหวาดกลัวต่อพระองค์ โอ้ศักระ (อินทรา) ภูเขาไมณากะจึงดำดิ่งสู่ห้วงสมุทร; และแม้กาลนี้ยังคงมีปีกอยู่ ก็สถิตมั่น ณ ที่นั้นเพียงลำพัง

सःhe/that (one)
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
मैनाकःMaināka
मैनाकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमैनाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सः इत्यस्य विशेष्य (apposition)
समुद्रान्तःinto the sea/within the sea (sea-interior)
समुद्रान्तः:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमुद्र + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषार्थे (समुद्रस्य अन्तः = समुद्रान्तः)
प्रविष्टःentered
प्रविष्टः:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु) → प्रविष्ट (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे (entered)
शक्रO Śakra (Indra)
शक्र:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootशक्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
तेof you/your
ते:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
भयात्from fear (because of fear)
भयात्:
Hetu/Apādāna (Cause/Source/हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन
पक्षाभ्याम्with (his) two wings
पक्षाभ्याम्:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental), द्विवचन (Dual)
सहितःaccompanied/with
सहितः:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसह (उपसर्ग/अव्यय) + इ (धातु) → सहित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (endowed/with)
अद्यापिeven today/still
अद्यापि:
Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअद्य + अपि (अव्यय-समुच्चय)
Formअव्यय; कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्त-कर्तृनिर्देश
तत्रthere
तत्र:
Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
एवindeed/just
एव:
Sambandha (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)
व्यवस्थितःremains stationed/settled
व्यवस्थितः:
Kriyā (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावे (remains stationed)

Unnamed narrator (contextual voice within the Sūta-led narration)

Tirtha: Maināka

Type: peak

Listener: Śakra (Indra) is directly addressed

Scene: Maināka, a colossal mountain with feathered wings, sinks into the ocean while Indra (Śakra) stands above in the sky, thunderbolt in hand; the sea closes over the peak, yet the wings remain visible as a sign of ancient nature.

M
Maināka
Ś
Śakra (Indra)
S
Samudra (Ocean)

FAQs

Even mighty beings are moved by dharma and fear of cosmic order; Purāṇic geography preserves such events as sacred memory tied to tīrthas.

The verse supports the wider tīrtha-narrative of the chapter (Nāga-bila/Hāṭakeśvara region), using Maināka’s legend as contextual sacred history.

No direct ritual is prescribed in this verse; it provides mythic background for the tīrtha’s greatness.