Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

ततः कालेन महता वल्मीकः समपद्यत । तस्मिन्क्षेत्रे स पाताले संप्रयातः शनैःशनैः

tataḥ kālena mahatā valmīkaḥ samapadyata | tasminkṣetre sa pātāle saṃprayātaḥ śanaiḥśanaiḥ

ต่อมาเมื่อกาลเวลายาวนานผ่านไป ก็เกิดเป็นวาลมีกะ (จอมปลวก) ขึ้น ในทุ่งศักดิ์สิทธิ์นั้นมันค่อย ๆ จมลงสู่ปาตาละทีละน้อย

ततःthen, thereafter
ततः:
Sambandha (Adverbial modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (काल/क्रमवाचक adverb)
कालेनby time, with time
कालेन:
Karana/Hetu (Instrument/Cause/करण-हेतु)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन
महताgreat, long (time)
महता:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; 'कालेन' इत्यस्य विशेषणम्
वल्मीकःan anthill
वल्मीकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवल्मीक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
समपद्यतcame to be, formed
समपद्यत:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-√पद् (धातु)
Formलङ्-लकार (अनद्यतन-भूत/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
क्षेत्रेin the field/holy area
क्षेत्रे:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
सःhe/it
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पातालेin the netherworld
पाताले:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
संप्रयातःhad gone down/advanced
संप्रयातः:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-प्र-√या (धातु) → संप्रयात (कृदन्त, क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) विधेय-रूपेण; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'सः' इत्यस्य विधेयम्
शनैःslowly
शनैः:
Sambandha (Adverbial modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
शनैःslowly (little by little)
शनैः:
Sambandha (Adverbial modifier/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय (पुनरुक्ति; क्रियाविशेषण)

Skanda (deduced; Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha: Nāgabila (forming stage)

Type: kund

Scene: A sacred field over long ages: an anthill rises, then slowly sinks as if the earth opens; the mound becomes a subtle portal to the underworld.

P
Pātāla
V
Valmīka (anthill)

FAQs

Sacred places are portrayed as living thresholds—time itself reveals hidden routes and powers within a tīrtha.

The kṣetra connected to the Nāgabila/Hāṭakeśvara milieu in Nāgarakhaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

None explicitly here; it sets the mythic geography that later supports worship and merit.