Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

तद्भवंतः प्रकुर्वंतु प्राधान्येन यदृच्छया । क्षेत्रेऽत्रैवाभिमुख्येन प्रासादान्सुमनोहरान् । यथाज्येष्ठं यथाश्रेष्ठं पृथक्त्वेन व्यवस्थिताः

tadbhavaṃtaḥ prakurvaṃtu prādhānyena yadṛcchayā | kṣetre'traivābhimukhyena prāsādānsumanoharān | yathājyeṣṭhaṃ yathāśreṣṭhaṃ pṛthaktvena vyavasthitāḥ

“ฉะนั้น ขอท่านทั้งหลายจงดำเนินการตามลำดับความสำคัญและตามโอกาสเถิด ในกษेत्रนี้เองจงสร้างปราสาท-เทวาลัยอันงดงามยิ่ง และให้ตั้งอยู่แยกกันตามความอาวุโสและความประเสริฐ”

तत्therefore, so
तत्:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्यय-प्रयोग (discourse deictic): ‘therefore/so/then’
भवन्तःyou (honoured ones)
भवन्तः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhavant (प्रातिपदिक/सर्वनामवत्)
Formआदरार्थक सर्वनामवत्: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रकुर्वन्तुlet (them/you) do, please undertake
प्रकुर्वन्तु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र+कृ (धातु)
Formलोट् (Imperative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (आज्ञार्थे)
प्राधान्येनby precedence, primarily
प्राधान्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootprādhānya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; भाववाचक—‘by priority/according to precedence’
यदृच्छयाas it happens; at will
यदृच्छया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootyadṛcchā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; ‘by chance/as one wishes’
क्षेत्रेin the sacred area
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootkṣetra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अत्रhere
अत्र:
Desha-adhikarana (Locative/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootatra (अव्यय)
Formअव्यय (deictic adverb): ‘here’
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय (particle): emphasis ‘indeed/just’
अभिमुख्येनwith facing/orientation
अभिमुख्येन:
Karana (Manner/करण)
TypeNoun
Rootabhimukhya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुल्लिङ्ग (भाव/विशेषण-प्रयोग), तृतीया (3rd), एकवचन; ‘with facing/with orientation’
प्रासादान्palaces/temples
प्रासादान्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootprāsāda (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
सुमनोहरान्very beautiful, charming
सुमनोहरान्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + मनोहर (प्रातिपदिके)
Formसमास: कर्मधारय (सु-मनॊहराः = अत्यन्तं मनोहराः); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; qualifies प्रासादान्
यथाaccording to
यथा:
Sambandha (Correlation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय (correlative adverb): ‘according to/as’
ज्येष्ठम्by seniority
ज्येष्ठम्:
Kriya-viseshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootjyeṣṭha (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषणवत्: नपुंसक एकवचन रूपेण ‘according to seniority’
यथाaccording to
यथा:
Sambandha (Correlation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formअव्यय (correlative adverb): ‘according to/as’
श्रेष्ठम्by excellence/rank
श्रेष्ठम्:
Kriya-viseshana (Manner/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśreṣṭha (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्रयोग/क्रियाविशेषणवत्: नपुंसक एकवचन रूपेण ‘according to excellence/rank’
पृथक्त्वेनseparately
पृथक्त्वेन:
Karana (Manner/करण)
TypeNoun
Rootpṛthaktva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; भाववाचक—‘separately/with separateness’
व्यवस्थिताःbeing arranged/standing in order
व्यवस्थिताः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootवि+अव+स्था (धातु) → व्यवस्थित (क्त)
Formक्त (past passive participle) used adjectivally: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; agrees with भवन्तः

Brāhmaṇas (advising the kings)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Scene: Brāhmaṇas prescribe a planned temple complex: each king builds a distinct, beautiful prāsāda within the same kṣetra, arranged by seniority and excellence.

FAQs

Dharma expresses itself as orderly sacred service—building shrines with humility, proper arrangement, and respect for precedence.

Hāṭakeśvara-kṣetra, within the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

A practical prescription: construct attractive prāsādas within the kṣetra, arranged separately and according to precedence/seniority.