Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 18

दृष्ट्वा तत्पावनं क्षेत्रं तीर्थपूगप्रपूरितम् । आदित्यं स्थापयामास प्रासादे सुमनोहरे

dṛṣṭvā tatpāvanaṃ kṣetraṃ tīrthapūgaprapūritam | ādityaṃ sthāpayāmāsa prāsāde sumanohare

ครั้นได้เห็นเขตศักดิ์สิทธิ์อันชำระบาปนั้น ซึ่งพรั่งพร้อมด้วยหมู่ทิรถะอันเป็นมงคลมากมาย เขาจึงอัญเชิญและประดิษฐานพระอาทิตย์ (อาทิตยะ) ไว้ในปราสาทอันงดงามยิ่ง

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (पूर्वक्रिया/Adverbial to main verb)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त/अव्ययभावकृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिकक्रिया (having done/after seeing)
तत्that
तत्:
Karma (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (to ‘क्षेत्रम्’)
पावनम्purifying
पावनम्:
Karma (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootपावन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (to ‘क्षेत्रम्’)
क्षेत्रम्sacred place/field
क्षेत्रम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तीर्थपूगप्रपूरितम्filled with clusters of holy fords
तीर्थपूगप्रपूरितम्:
Karma (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootतीर्थ + पूग + प्रपूरित (प्रातिपदिक; कृदन्त ‘प्र-√पूर्/पूरय्’ से क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः (षष्ठी/तत्पुरुष-प्रायः): ‘तीर्थ-पूगैः प्रपूरितम्’ = filled with groups of tīrthas; विशेषण (to ‘क्षेत्रम्’)
आदित्यम्Āditya (Sun-deity)
आदित्यम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
स्थापयामासinstalled/caused to be set up
स्थापयामास:
Kriya (Main verb)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → स्थापयति (णिच्) + आमास (परस्मैपद-परिप्रयोग)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative): ‘caused to be placed/installed’
प्रासादेin the temple/palace
प्रासादे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
सुमनोहरेin the very beautiful (temple)
सुमनोहरे:
Adhikarana (Location-qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + मनोहर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः (कर्मधारय): ‘सु-मनः-हरः’ = very charming; विशेषण (to ‘प्रासादे’)

Skanda (deduced from Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narration style)

Type: kshetra

Scene: A pilgrim-king/hero arrives at a luminous tīrtha-filled kṣetra and consecrates a radiant Āditya image within an elegant, charming prāsāda; surrounding are multiple water-bodies/ghāṭas and pilgrims.

H
Hāṭakeśvara Kṣetra
Ā
Āditya (Sūrya)
T
Tīrthas
T
Temple (Prāsāda)
A
Arjuna (implied by continuity)

FAQs

Recognizing a place’s sanctity leads to dharmic action—establishing worship (pratiṣṭhā) that benefits future pilgrims.

Hāṭakeśvara-kṣetra, described as purifying and densely endowed with many tīrthas.

Pratiṣṭhā (installation) of Āditya in a temple—presented as a meritorious sacred act within the tīrtha narrative.