Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 1

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे रविः पूर्वं विदुरेण प्रतिष्ठितम् । शिवश्च परया भक्त्या तथा विष्णुर्द्विजोत्तमाः

| sūta uvāca | tasminkṣetre raviḥ pūrvaṃ vidureṇa pratiṣṭhitam | śivaśca parayā bhaktyā tathā viṣṇurdvijottamāḥ

สูตะกล่าวว่า: ในเขตศักดิ์สิทธิ์นั้น กาลก่อน วิทุระได้สถาปนา “รวิ” คือพระสุริยะ และด้วยภักติอันยิ่งยวด เขายังสถาปนาพระศิวะ และเช่นเดียวกันพระวิษณุ โอ้ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชะ

सूतःSūta
सूतः:
Karta (Speaker/कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु) लिट्-रूपम् (परस्मैपद)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषण (of kṣetre)
क्षेत्रेin the sacred field
क्षेत्रे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
रविःRavi (Sun)
रविः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पूर्वम्formerly; earlier
पूर्वम्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
विदुरेणby Vidura
विदुरेण:
Kartr (Agent in passive/कर्तृ)
TypeNoun
Rootविदुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (agent in passive)
प्रतिष्ठितम्established; installed
प्रतिष्ठितम्:
Kriya (Passive predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + √स्था (धातु) → प्रतिष्ठित (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृत् (क्त-प्रत्यय); कर्मणि; 'was established' (agreeing with implied object/subject)
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-निपात
परयाwith supreme
परया:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (of bhaktyā)
भक्त्याwith devotion
भक्त्या:
Karana (Instrument/Means/करण)
TypeNoun
Rootभक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्य/समुच्चयार्थक-अव्यय (likewise/also)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
द्विज-उत्तमाःO best of the twice-born
द्विज-उत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; कर्मधारयः; संबोधनार्थे प्रथमा-बहुवचन-प्रयोगः (vocative sense)

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (with Sūrya/Śiva/Viṣṇu pratiṣṭhās)

Type: kshetra

Listener: Dvijottamāḥ (addressed audience of brahmins/ṛṣis)

Scene: Vidura, austere and serene, performs pratiṣṭhā rites in the kṣetra: a Sūrya image/maṇḍala, a Śiva-liṅga, and a Viṣṇu icon arranged with lamps, kalashas, and Vedic priests.

S
Sūta
V
Vidura
R
Ravi (Sūrya)
Ś
Śiva
V
Viṣṇu

FAQs

Consecrating and worshipping deities in a sacred kṣetra with supreme devotion is presented as a powerful dharmic act.

The “kṣetra” referenced belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra Māhātmya stream in the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya.

Pratiṣṭhā (ritual installation/consecration) of deities—Sūrya, Śiva, and Viṣṇu—performed with parā-bhakti.