Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

सर्वतीर्थमयं क्षेत्रं तद्विज्ञाय तपोनिधिः । ततश्च चिन्तयामास स्वचित्ते गाधिनन्दनः

sarvatīrthamayaṃ kṣetraṃ tadvijñāya taponidhiḥ | tataśca cintayāmāsa svacitte gādhinandanaḥ

ครั้นตโปนidhiนั้นรู้ว่าเขตศักดิ์สิทธิ์นี้อาบซึมด้วยสาระแห่งสรรพทีรถะแล้ว บุตรแห่งคาธีจึงใคร่ครวญในดวงจิตของตน

सर्वतीर्थमयम्consisting of all tīrthas
सर्वतीर्थमयम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (सर्वैः तीर्थैः मयम्) 'क्षेत्रम्' इति विशेषण
क्षेत्रम्the sacred field/place
क्षेत्रम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootक्षेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; 'क्षेत्रम्' इत्यस्य पुनरुक्ति/निर्देश
विज्ञायhaving understood
विज्ञाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootवि-ज्ञा (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund)
तपोनिधिःthe treasure of austerity (ascetic)
तपोनिधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तपसः निधिः)
ततःthen
ततः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/अनन्तरवाचक-अव्यय (then)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
चिन्तयामासpondered/thought
चिन्तयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect; periphrastic), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वचित्तेin his own mind
स्वचित्ते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + चित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (स्वं चित्तम्)
गाधिनन्दनःGādhi's son (Viśvāmitra)
गाधिनन्दनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधि (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गाधेः नन्दनः)

Sūta

Tirtha: Puṣkaratraya (within a sarva-tīrtha-maya kṣetra)

Type: kshetra

Listener: Ṛṣayaḥ

Scene: Viśvāmitra stands contemplative near a sacred landscape where multiple tīrtha-symbols appear—confluence-like waters, lotus ponds, a small shrine—suggesting ‘all-tīrthas in one’.

V
Viśvāmitra (Gādhi-nandana)
K
kṣetra (sacred region)
T
tīrthas (all)

FAQs

A truly sanctified kṣetra can embody the merit of many tīrthas, making it a concentrated field of spiritual power.

The unnamed kṣetra under discussion in this chapter (where Puṣkara-traya is situated), described as “sarva-tīrtha-maya.”

None directly; it frames the theological basis for choosing local tīrtha-bathing when distant travel is difficult.