Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 40

अगस्त्योऽपि समासाद्य तस्यांतं दक्षिणं द्विजाः । त्वयैवं संस्थितेनाथ स्थातव्यमित्युवाच तम्

agastyo'pi samāsādya tasyāṃtaṃ dakṣiṇaṃ dvijāḥ | tvayaivaṃ saṃsthitenātha sthātavyamityuvāca tam

ดูก่อนพราหมณ์ทั้งหลาย อคัสตยะก็ไปถึงปลายด้านทักษิณของเขา แล้วกล่าวแก่เขาว่า “โอ้นาถะ จงตั้งมั่นอยู่อย่างนี้เถิด”

अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle)
समासाद्यhaving approached/reached
समासाद्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसम् + आ + सद् (धातु) + ल्यप् (प्रत्यय)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल
तस्यof it/of him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अन्तम्end/limit
अन्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
दक्षिणम्southern
दक्षिणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अन्तम्)
द्विजाःO twice-born (Brahmins)
द्विजाः:
Sambodhana/Address (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
त्वयाby you
त्वया:
Kartr-karana (कर्ता/करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
एवम्thus/in this manner
एवम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
संस्थितेनbeing stationed/remaining
संस्थितेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय) → संस्थित (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (त्वया)
अथthen/now
अथ:
Discourse marker (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/अनन्तर्य सूचक)
स्थातव्यम्must remain/should stand
स्थातव्यम्:
Vidhi (विधि/आज्ञा)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) + तव्यत् (प्रत्यय) → स्थातव्य (प्रातिपदिक)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (Gerundive/Obligation), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय (must be done)
इतिthus
इति:
Quotation marker (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण-चिह्न/quotative)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
तम्to him/that one
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Narrator (addressing dvijāḥ)

Tirtha: Vindhya-maryādā (mythic boundary-point)

Type: peak

Listener: Brāhmaṇas (dvijāḥ/viprāḥ)

Scene: Agastya, small in stature yet radiant, stands at the southern end of Vindhya and issues a firm command; the mountain listens like a disciplined subject.

A
Agastya
V
Vindhya
D
Dvivija (audience)

FAQs

Dharma is maintained through steadfastness: once corrected, one should remain firm in right order.

Not a named tīrtha; the verse situates the narrative in the southern direction and supports the larger tīrtha framework.

None explicitly.