Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 41

अथ तस्य मुनींद्रस्य रेतश्चस्कन्द तत्क्षणात् । दृष्ट्वा तां चारुसर्वांगीं जलमध्यं समाश्रिताम्

atha tasya munīṃdrasya retaścaskanda tatkṣaṇāt | dṛṣṭvā tāṃ cārusarvāṃgīṃ jalamadhyaṃ samāśritām

แล้วในขณะนั้นเอง พรหมจรรย์-ธาตุของมุนีผู้เป็นใหญ่ก็พลันเคลื่อนตก เมื่อได้เห็นนางผู้มีอวัยวะงามพร้อมสรรพ พักอยู่กลางสายน้ำ

अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रमसूचक
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
मुनीन्द्रस्यof the lord of sages
मुनीन्द्रस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां इन्द्रः)
रेतःsemen
रेतः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरेतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अस्कन्दत्fell; was discharged
अस्कन्दत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्कन्द् (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
तत्क्षणात्immediately
तत्क्षणात्:
Kala (Time/काल)
TypeIndeclinable
Rootतत् (सर्वनाम) + क्षण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; पञ्चमी-अर्थे अव्ययप्रयोगः (immediately; at that moment)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formकृदन्त; त्वा-प्रत्ययान्त (absolutive/gerund), 'having seen'
ताम्her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
चारुसर्वाङ्गीम्she whose limbs are all beautiful
चारुसर्वाङ्गीम्:
Visheshana (Adjectival to 'ताम्'/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचारु (प्रातिपदिक) + सर्व (प्रातिपदिक) + अङ्गिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः (चारवः सर्वे अङ्गाः यस्याः) — बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः
जलमध्यम्the middle of the water
जलमध्यम्:
Karma (Object complement/कर्म)
TypeNoun
Rootजल (प्रातिपदिक) + मध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (जलस्य मध्यम्)
समाश्रिताम्having taken refuge in; situated in
समाश्रिताम्:
Visheshana (Adjectival to 'ताम्'/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-श्रि (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'having resorted to/being in'

Narrator (Brāhmaṇa Vatsa)

Type: ghat

Scene: The sage’s composure breaks: a subtle but dramatic moment where his seed falls instantly as he beholds the woman in the water; depict inner turmoil through posture and aura rather than explicitness, with the river central.

D
Devarāta (munīndra, by context)
M
Menakā

FAQs

Even great ascetics may face sudden lapses when confronted by sense-objects; vigilance and inner discipline are implied.

The episode occurs at a riverbank/waterside sacred setting; tīrtha-glory is carried by the broader narrative rather than a named site in this verse.

None; it is a narrative moment within the māhātmya.