Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 48

दानवाश्च समाजग्मुर्ये तत्रासन्पुरोगताः । पातालाद्गिरिदुर्गाच्च स्थलदुर्गेभ्य एव च । कृतवैराः समं देवैः कोपेन महता वृताः

dānavāśca samājagmurye tatrāsanpurogatāḥ | pātālādgiridurgācca sthaladurgebhya eva ca | kṛtavairāḥ samaṃ devaiḥ kopena mahatā vṛtāḥ

และเหล่าทานวะก็ชุมนุมกัน—ผู้เป็นหัวหน้าในที่นั้น—มาจากปาตาละ จากป้อมปราการบนภูเขา และจากค่ายมั่นในที่ราบด้วย ครั้นมีเวรกับเหล่าเทวะมาเนิ่นนาน จึงถูกห่อหุ้มด้วยมหาโทสะ

दानवाःdemons (Dānavas)
दानवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
समाजग्मुःassembled, came together
समाजग्मुः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√गम् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
येwho
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (सम्बन्ध-प्रत्यय: relative pronoun)
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
आसन्were
आसन्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
पुरोगताःin the forefront, leading
पुरोगताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपुरस् + गत (√गम्, कृदन्त)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः अव्ययीभाव/तत्पुरुष-प्रायः (पुरः गताः = gone in front, leading)
पातालात्from the netherworld
पातालात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootपाताल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन
गिरिदुर्गात्from the mountain stronghold
गिरिदुर्गात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootगिरि + दुर्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः तत्पुरुष (गिरेः दुर्गात् = from the mountain-fort)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
स्थलदुर्गेभ्यःfrom the land-forts
स्थलदुर्गेभ्यः:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootस्थल + दुर्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, बहुवचन; समासः तत्पुरुष (स्थलेषु दुर्गेभ्यः = from land-forts)
एवindeed, just
एव:
Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चय/अवधारण-अव्यय (emphatic particle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
कृतवैराःhaving formed enmity
कृतवैराः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकृत (√कृ, कृदन्त) + वैर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः कर्मधारय (कृतं वैरं येषां/कृतवैराः = having made enmity)
समम्together, equally
समम्:
Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसमम् (अव्यय)
Formरीत्यर्थ-अव्यय (adverb: equally/together)
देवैःwith the gods
देवैः:
Sahakaraka (Association/सह)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
कोपेनby anger
कोपेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकोप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
महताgreat, intense
महता:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (कोपेन इति विशेषण)
वृताःcovered, enveloped
वृताः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Root√वृ (धातु) → वृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (कर्तृ-विशेषण)

Narrator (Purāṇic narrator; specific speaker not explicit in the provided excerpt)

Scene: A vast mustering of Dānavas from subterranean Pātāla, rugged mountain forts, and walled plains; banners and weapons; faces dark with wrath; looming fort silhouettes and cavern mouths.

D
Dānavas
D
Devas
P
Pātāla

FAQs

Sustained hostility (vaira) fuels collective anger and escalates violence; dharma warns against nurturing enmity as a way of life.

No specific tīrtha is named in this verse; it provides narrative background within a tīrtha-māhātmya chapter.

None; the verse is descriptive of mobilization and anger.