Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

तत्र संस्थापयेत्पृथ्वीं पंचगव्येन पार्थिव । यथोक्तमंत्रैस्तल्लिंगैस्ततः शुद्धोदकेन तु

tatra saṃsthāpayetpṛthvīṃ paṃcagavyena pārthiva | yathoktamaṃtraistalliṃgaistataḥ śuddhodakena tu

ณ ที่นั้น ข้าแต่พระราชา พึงอัญเชิญและสถาปนา “ปฤถวี” คือพระแม่ธรณี โดยใช้ปัญจคัวยะ (ของศักดิ์สิทธิ์ห้าประการจากโค) ตามพิธี แล้วสวดมนต์ตามที่กำหนดพร้อมเครื่องหมายพิธีกรรม และประพรม/อภิเษกด้วยน้ำบริสุทธิ์

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
संस्थापयेत्should establish/place
संस्थापयेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + स्था (धातु) [णिच् causative: संस्थापयति]
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच्-प्रयोग
पृथ्वीम्the earth (image/ground)
पृथ्वीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपृथ्वी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पञ्चगव्येनwith pañcagavya (five cow-products)
पञ्चगव्येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपञ्च + गव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्च गव्यानि यस्मिन्/येन) = 'five cow-products'
पार्थिवO king
पार्थिव:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपार्थिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
यथोक्तमन्त्रैःwith the prescribed mantras
यथोक्तमन्त्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयथा + उक्त + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः: 'यथोक्ताः मन्त्राः' (as-prescribed mantras)
तत्-लिङ्गैःwith those signs/marks
तत्-लिङ्गैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; समासः: 'तस्य लिङ्गानि' (its marks/indicators)
ततःthereafter
ततः:
Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/अपादानार्थक (then/thereafter; from that)
शुद्धोदकेनwith pure water
शुद्धोदकेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootशुद्ध + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयसमासः (pure water)
तुand; then
तु:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय (particle: 'but/and then')

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya instructional style)

Listener: pārthiva (king)

Scene: A priest installs a symbolic earthen form/kalasha representing Pṛthivī on the central vedī, anoints it with pañcagavya, draws ritual marks, and pours clear water in consecration while assistants hold vessels and darbha.

P
Pṛthvī (Bhūmi/Medinī)
P
Pañcagavya

FAQs

Purity and right procedure (vidhi) sanctify charity and worship, turning a material act into dharma.

The verse occurs within a Tīrthamāhātmya context; the snippet emphasizes ritual method rather than naming a single tīrtha.

Installation/consecration of Earth (Bhūmi) using pañcagavya, prescribed mantras, ritual marks, and pure water.