Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

ततोऽपि द्विगुणं द्वीपं प्लक्षनामेति विश्रुतम् । क्षीरोदो द्विगुणस्तत्र यत्रयत्रमहर्षयः । षडिमानि सुदिव्यानि भौमः स्वर्ग उदाहृतः । तत्र स्वर्णमयी भूमिस्तथा रजतसंयुता

tato'pi dviguṇaṃ dvīpaṃ plakṣanāmeti viśrutam | kṣīrodo dviguṇastatra yatrayatramaharṣayaḥ | ṣaḍimāni sudivyāni bhaumaḥ svarga udāhṛtaḥ | tatra svarṇamayī bhūmistathā rajatasaṃyutā

ยิ่งไปกว่านั้นมีทวีปอีกแห่งกว้างเป็นสองเท่า เลื่องชื่อว่า “ปลักษะ” ที่นั่นมหาสมุทรน้ำนมกว้างเป็นสองเท่า และตามที่ต่าง ๆ มีมหาฤษีสถิตอยู่ หกแดนนี้ถูกกล่าวว่าเป็นทิพย์ยิ่ง—ดุจสวรรค์บนพื้นพิภพ—ซึ่งพื้นดินเป็นทองคำและประดับด้วยเงินด้วย

tataḥthereafter; from that
tataḥ:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (indeclinable adverb): तस्मात्/ततः = ‘thereafter/from that’
apialso; even
api:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय (particle): अपि = ‘also/even’
dviguṇamdouble; twofold
dviguṇam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi + guṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (neuter nom/acc sg)
dvīpamisland/continent
dvīpam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdvīpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (neuter nom/acc sg)
plakṣa-nāmanamed Plakṣa
plakṣa-nāma:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootplakṣa (प्रातिपदिक) + nāman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘plakṣa’ इति नाम यस्य (named Plakṣa)
itithus
iti:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle): इति
viśrutamrenowned; well-known
viśrutam:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootvi-√śru (श्रु धातु) → viśruta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘renowned’
kṣīrodaḥthe Milk-ocean
kṣīrodaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣīra + uda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nom sg); क्षीरस्य उदः/उदकं यस्य = ‘ocean of milk’
dviguṇaḥdouble
dviguṇaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi + guṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (masc nom sg)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (locative adverb): तत्र = ‘there’
yatrawhere
yatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय (relative adverb): यत्र = ‘where’
yatrawherever
yatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
Formअव्यय (repetition for distributive sense): यत्र यत्र = ‘wherever’
maharṣayaḥgreat sages
maharṣayaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmaharṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (masc nom pl)
ṣaṭsix
ṣaṭ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक, (नपुंसक/सर्वलिङ्ग-प्रयोग), प्रथमा/द्वितीया, बहुवचनार्थे; इमानि इति सह = ‘six’
imānithese
imāni:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन (neut nom/acc pl)
sudivyānivery divine
sudivyāni:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + divya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (neut nom/acc pl)
bhaumaḥearthly
bhaumaḥ:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootbhauma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (masc nom sg)
svargaḥheaven
svargaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootsvarga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (masc nom sg)
udāhṛtaḥis declared/called
udāhṛtaḥ:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootud-ā-√hṛ (हृ धातु) → udāhṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः = ‘is said/declared’
tatrathere
tatra:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय (locative adverb): तत्र = ‘there’
svarṇamayīmade of gold
svarṇamayī:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootsvarṇa + maya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (fem nom sg): ‘made of gold’
bhūmiḥthe earth/ground
bhūmiḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootbhūmi (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (fem nom sg)
tathāand also
tathā:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottathā (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): तथा = ‘thus/also’
rajata-saṃyutāendowed with silver
rajata-saṃyutā:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootrajata (प्रातिपदिक) + saṃyuta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) ‘saṃyuta’, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘silver-endowed/combined with silver’

Unspecified in snippet (Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative voice)

Tirtha: Plakṣadvīpa (cosmographic dvīpa)

Type: kshetra

Scene: A brilliant continent named Plakṣa, encircled by a luminous milk-ocean; great sages reside in scattered hermitages. The earth itself gleams—golden plains inlaid with silver veins—suggesting a terrestrial heaven.

P
Plakṣa-dvīpa
K
Kṣīroda Samudra
M
Maharṣis
B
Bhauma-svarga

FAQs

A ‘heaven on earth’ is defined not merely by splendor (gold and silver) but by the presence of maharṣis—wisdom sanctifies geography.

The verse speaks of Plakṣa-dvīpa and the Kṣīroda (milk ocean) in Purāṇic cosmography, not a named Indian tīrtha.

None.