Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 68

व्रतोपवाससंयुक्तः शांतात्मा विजितेंद्रियः । ब्रह्मचारी सदा ध्यानी नरकं याति नो नरः

vratopavāsasaṃyuktaḥ śāṃtātmā vijiteṃdriyaḥ | brahmacārī sadā dhyānī narakaṃ yāti no naraḥ

ผู้ใดประกอบด้วยวรตะและอุปวาสะ มีจิตสงบ ชนะอินทรีย์ทั้งหลาย ดำรงพรหมจรรย์ และเป็นผู้เจริญสมาธิอยู่เสมอ—ผู้นั้นย่อมไม่ไปสู่นรก

व्रतोपवाससंयुक्तःendowed with vows and fasting
व्रतोपवाससंयुक्तः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्रत (प्रातिपदिक) + उपवास (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—द्वन्द्व (व्रत + उपवास) ततः तत्पुरुषार्थे संयुक्तः (व्रतोपवासैः संयुक्तः = endowed with vows and fasting)
शान्तात्माcalm-minded
शान्तात्मा:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootशान्त (कृदन्त/प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (शान्तः आत्मा यस्य = calm-souled)
विजितेन्द्रियःself-controlled (senses conquered)
विजितेन्द्रियः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविजित (कृदन्त/प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (इन्द्रियाणि विजितानि यस्य = one who has conquered the senses)
ब्रह्मचारीcelibate student; one who practices brahmacarya
ब्रह्मचारी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मचर्यिन्/ब्रह्मचारी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सदाalways
सदा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
ध्यानीmeditator
ध्यानी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootध्यानिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नरकम्hell
नरकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनरक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यातिgoes
याति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद
not
:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात
indeed (emphatic)
:
Avadharana (Emphasis/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootउ (अव्यय)
Formअव्यय; पदपूरण/अनुनासिक-निपात (expletive/emphatic particle)
नरःa man
नरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Yama (contextual, continuing instruction in this passage)

Type: kshetra

Listener: General audience within the discourse

Scene: A calm ascetic sits in meditation under a tree near a shrine; a simple water pot and rosary lie beside him; his senses are depicted as subdued animals; Yama’s noose hangs slack, powerless.

Y
Yama

FAQs

Inner restraint—vows, fasting, sense-mastery, and meditation—purifies karma and prevents descent to naraka.

The verse highlights personal sādhana within the tīrtha-māhātmya setting rather than naming a particular pilgrimage site.

Observance of vrata (vows), upavāsa (fasting), brahmacarya, and regular dhyāna.