Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

नागयज्ञोपवीतेन गजचर्मसमन्वितम् । कृष्णसारत्वचा चापि कृतप्रावरणं विभुम्

nāgayajñopavītena gajacarmasamanvitam | kṛṣṇasāratvacā cāpi kṛtaprāvaraṇaṃ vibhum

พึงน้อมจิตเห็นพระผู้แผ่ซ่านทั่วว่า ทรงนาคเป็นยัชโญปวีต (สายศักดิ์สิทธิ์) ทรงนุ่งห่มหนังช้าง และยังคลุมด้วยหนังเนื้อกฤษณสาร (ละมั่งดำ)

नागsnake
नाग:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; (compound-member; in समास)
यज्ञोपवीतsacred thread
यज्ञोपवीत:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootयज्ञोपवीत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (compound-member; in समास)
नाग-यज्ञोपवीतwith a snake as sacred thread
नाग-यज्ञोपवीत:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + यज्ञोपवीत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्धः: ‘नागस्य यज्ञोपवीतम्’); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (नागयज्ञोपवीतेन)
नागयज्ञोपवीतेनby/with the snake-sacred-thread
नागयज्ञोपवीतेन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनाग-यज्ञोपवीत (प्रातिपदिक-समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
गजelephant
गज:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; (compound-member; in समास)
चर्मhide, skin
चर्म:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootचर्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; (compound-member; in समास)
गज-चर्मelephant-hide
गज-चर्म:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootगज (प्रातिपदिक) + चर्म (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘गजस्य चर्म’); नपुंसकलिङ्ग; (compound-member; in समास)
समन्वितम्endowed with, accompanied by
समन्वितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमन्वित (कृदन्त; सम्+अनु+√इ (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
गजचर्म-समन्वितम्clad/associated with elephant-hide
गजचर्म-समन्वितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootगज-चर्म (समास) + समन्वित (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (सह/समन्वयार्थः: ‘गजचर्मणा समन्वितः’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विभुम् इति विशेषणम्
कृष्णसारblack antelope
कृष्णसार:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootकृष्णसार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; (compound-member; in समास)
त्वचाwith skin/hide
त्वचा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वच् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (त्वचा)
कृष्णसार-त्वचाwith black-antelope skin
कृष्णसार-त्वचा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootकृष्णसार (प्रातिपदिक) + त्वच् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘कृष्णसारस्य त्वक्’); स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (also/even)
कृतmade, done
कृत:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ (धातु) + क्त)
Form(compound-member; in समास)
प्रावरणम्covering, garment
प्रावरणम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण-अङ्ग)
TypeNoun
Rootप्रावरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (compound-member; in समास)
कृत-प्रावरणम्having a made garment/covering
कृत-प्रावरणम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृत (कृदन्त; √कृ + क्त) + प्रावरण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘कृतं प्रावरणं यस्य’/‘कृतप्रावरणः’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विभुम् इति विशेषणम्
विभुम्the Lord, the all-pervading one
विभुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Narrator (contextual; not explicit in this verse)

Type: kshetra

Scene: Śiva appears wearing a serpent as yajñopavīta, draped in elephant hide, with a black antelope skin wrap—an awe-inspiring ascetic-king, radiating control over primal forces.

Ś
Śiva

FAQs

Śiva’s ascetic emblems teach mastery over fear and desire, and the transformation of worldly symbols into spiritual discipline.

This verse is part of the chapter’s devotional-ritual framework; it does not name a specific tīrtha in this line.

A prescribed dhyāna-iconography for worship: serpent sacred thread, elephant hide, and black antelope skin as Śiva’s attire.