Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 57

एको विष्णुस्तुष्यते मुक्तिदाता नित्यं ध्यातः पूजितः संस्तुतश्च । यच्चाभीष्टं यच्च गेहे शुभं वा तत्तद्देयं मुक्तिहेतोर्नृवर्यैः

eko viṣṇustuṣyate muktidātā nityaṃ dhyātaḥ pūjitaḥ saṃstutaśca | yaccābhīṣṭaṃ yacca gehe śubhaṃ vā tattaddeyaṃ muktihetornṛvaryaiḥ

พระวิษณุเพียงองค์เดียว—ผู้ประทานโมกษะ—ทรงพอพระทัยเมื่อมีการภาวนา ระลึกถึง บูชา และสรรเสริญอยู่เนืองนิตย์ ดังนั้น สิ่งใดที่รักใคร่ และสิ่งมงคลใดในเรือน ผู้เป็นนรชนผู้ประเสริฐพึงให้ทานสิ่งนั้น เพื่อเป็นเหตุแห่งความหลุดพ้น

एकःone; only
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (one/alone)
विष्णुःVishnu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुष्यतेis pleased
तुष्यते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
मुक्तिदाताgiver of liberation
मुक्तिदाता:
Apposition (समानााधिकरण/विशेष्य)
TypeNoun
Rootमुक्ति + दातृ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मुक्तेः दाता’ (giver of liberation)
नित्यम्always
नित्यम्:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘सदा’ (always)
ध्यातः(is) meditated upon
ध्यातः:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootध्या (धातु) → ध्यात (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि—‘ध्यायितः’ (meditated upon)
पूजितःworshipped
पूजितः:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootपूज् (धातु) → पूजित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि—‘पूजितः’ (worshipped)
संस्तुतःpraised
संस्तुतः:
Kriya (Predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootसम् + स्तु (धातु) → संस्तुत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि—‘स्तुतः’ (praised)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
यत्whatever
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम (whatever/that which)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
अभीष्टम्the desired (thing)
अभीष्टम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअभीष्ट (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त) ‘इष्’ धातोः; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘इष्टम्’ (desired thing)
यत्whatever
यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (and)
गेहेin the house
गेहे:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootगृह/गेह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
शुभम्auspicious (thing)
शुभम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; ‘auspicious thing’
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्प-अव्यय (or)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; संकेतः—पूर्वोक्त-वस्तु (that)
तत्each (such)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पुनरुक्ति (each and every)
देयम्should be given
देयम्:
Kriya (Injunctive predicate/विधेय)
TypeVerb
Rootदा (धातु) → देय (कृदन्त)
Formअनियत-कर्तव्यता (gerundive/तव्यत्-प्रत्ययार्थ), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘दातव्यम्’ (to be given)
मुक्तिहेतोःfor the sake/cause of liberation
मुक्तिहेतोः:
Shashthi-Sambandha (Genitive relation/षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमुक्ति + हेतु (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘मुक्तेः हेतु’ (cause of liberation)
नृवर्यैःby the best of men
नृवर्यैः:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootनृ + वर्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; तत्पुरुषः—‘नृणां वर्याः’ (best of men); करण/कर्ता-समूह (by the best men)

Contextual: Brahmā (Brahmā–Nārada Saṃvāda)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Listener: Nārada

Scene: A noble householder offers prized household goods in charity after worshipping Viṣṇu; Viṣṇu’s icon is in the background, while the act of giving is foregrounded as a path to liberation.

V
Viṣṇu
M
Mukti

FAQs

Liberation-oriented life combines devotion (dhyāna–pūjā–stuti) with generous giving (dāna) as an offering to God.

While not naming a single tirtha in the verse, it is taught within the Nāgara Khaṇḍa’s Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya context.

Maintain regular worship of Viṣṇu and practice dāna—giving what is dear and auspicious from one’s home as a mokṣa-oriented offering.