Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 2

षोडशैरुपचारैश्च विष्णोः पूजा सदा तपः । ततः सुप्ते जगन्नाथे महत्तप उदाहृतम्

ṣoḍaśairupacāraiśca viṣṇoḥ pūjā sadā tapaḥ | tataḥ supte jagannāthe mahattapa udāhṛtam

การบูชาพระวิษณุด้วยอุปจาระสิบหกประการ ย่อมเป็นตบะอยู่เสมอ. เพราะฉะนั้น เมื่อพระชคันนาถทรงบรรทมในนิทราศักดิ์สิทธิ์ระหว่างจาตุรมาสยะ การบูชานั้นจึงประกาศว่าเป็นตบะอันยิ่งใหญ่.

ṣoḍaśaiḥby sixteen
ṣoḍaśaiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootṣoḍaśan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (करण) बहुवचनम्; संख्याविशेषणम् (instrumental plural)
upacāraiḥwith services/offerings
upacāraiḥ:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootupacāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया (करण) बहुवचनम् (instrumental plural)
caand
ca:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
viṣṇoḥof Viṣṇu
viṣṇoḥ:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootviṣṇu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी (सम्बन्ध) एकवचनम् (genitive singular)
pūjāworship
pūjā:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootpūjā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (nominative singular)
sadāalways
sadā:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootsadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (adverb of time)
tapaḥausterity
tapaḥ:
Pradhana-predicative (Predicate/विधेय)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम् (nominative singular)
tataḥthereafter
tataḥ:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्ययम् (then/thereafter)
suptewhen (he is) asleep
supte:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootsupta (√svap धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (locative singular; ‘when/asleep’)
jagannāthein/when the Lord of the world (is asleep)
jagannāthe:
Adhikarana (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootjagat + nātha (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे सप्तमी एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः नाथः) (locative singular)
mahattapaḥgreat austerity
mahattapaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmahat + tapas (प्रातिपदिके)
Formनपुंसकलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्मधारयः (महत्तपः = महान् तपः) (nominative singular)
udāhṛtamis declared/said
udāhṛtam:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootud-√āhṛ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तं; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया एकवचनम्; कर्मणि प्रयोगः (past passive participle: ‘is declared’)

Brahmā

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (context)

Type: kshetra

Listener: Nārada

Scene: A shrine scene: Viṣṇu (Jagannātha/Śeṣaśāyī) honored with sixteen offerings—āsana, pādya, arghya, ācamana, snāna, vastra, gandha, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya, tāmbūla, nīrājana, pradakṣiṇā, namaskāra, stotra—while monsoon rain falls outside.

V
Viṣṇu
J
Jagannātha
C
Cāturmāsya

FAQs

Devotional worship (pūjā) is itself austerity; done in the sacred season of Cāturmāsya it becomes especially potent.

No single tīrtha is named in this verse; it sits within the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya context.

Perform Viṣṇu worship using the sixteen upacāras (traditional sixteenfold offerings).